Lopen we straks risico op chikungunya in België?

Waar komt dit nieuws vandaan?

Een artikel in de Standaard van 18 februari legt uit dat klimaatopwarming de tijgermug helpt overleven. Een nieuwe studie schat de minimumtemperatuur voor overdracht van virussen via besmette muggen lager in dan eerder werd aangenomen (1). Daardoor zou in juni, juli en augustus overdracht in België mogelijk kunnen worden, zeker buiten de Ardennen.

Tot nu toe zijn er in België nog geen besmettingen bekend, enkel importgevallen. Dat zijn mensen die ziek geworden zijn bij een verblijf in (sub)tropisch gebied. Om zeker te zijn dat de infectie niet in België werd opgelopen, is monitoring belangrijk. Dat kan bijvoorbeeld via burgerwetenschap, waarbij burgers de aanwezigheid van tijgermuggen kunnen melden. Daarom halen deze boodschappen de media.

Bron

(1) Van Lishout L. Tropisch virus nu ook in België overdraagbaar van mug op mens, en het ziektebeeld is niet fraai. De Standaard. 18 februari 2026.

Hoe moet je dit nieuws interpreteren?

Wat is chikungunya?

Chikungunya is een virusinfectie die je krijgt door de beet van een tijgermug die met dit virus besmet is. De ziekte komt vooral voor in (sub)tropische gebieden, maar kan via reizigers ‘meeliften’ naar Europa. De naam chikungunya komt uit het Swahili en betekent ‘ziekte van de kromme man’, verwijzend naar de gebogen houding door gewrichtspijn.

Klachten starten vaak plots, met:

• koorts,
• hoofdpijn,
• huiduitslag,
• vooral hevige gewrichtspijn.

Bij een deel van de mensen kan die gewrichtspijn lang aanhouden (weken tot maanden, soms langer).

Mensen kunnen elkaar niet besmetten: de besmetting gaat via muggen. In België zijn er tot nog toe geen aanwijzingen voor lokale overdracht (besmetting in België). De besmettingen die we zien, zijn importgevallen (besmetting tijdens verblijf in (sub)tropisch gebied). Dat is niet nieuw: in 2014 steeg het aantal mensen dat na terugkeer uit Zuid-Amerikaanse landen in België chikungunya bleek te hebben sterk. Zulke ingevoerde gevallen zijn precies de ‘vonk’ die nodig is als er lokaal ook (tijger)muggen aanwezig zijn.

Wat zegt de nieuwe studie?

De nieuwe studie is een modelstudie: de onderzoekers berekenen bij welke temperaturen overdracht van het virus uit een besmette mug naar de mens mogelijk wordt. De temperatuur heeft invloed op hoe snel het virus zich in de mug kan ontwikkelen en hoe goed die het kan doorgeven.

In hun model ligt de ondergrens van die temperatuur rond 13,8°C. Dat is lager dan eerder gedacht. Koppel je die temperatuurgrens aan weer- en klimaatgegevens, dan zie je dat België in de zomer vaker dagen of weken kan hebben waarop overdracht in theorie mogelijk is.

Maar ‘mogelijk’ is niet hetzelfde als ‘waarschijnlijk’. Voor echte besmettingen via lokale tijgermuggen (die in ons land ook al gespot zijn) heb je meer nodig dan warm weer.

• Ten eerste moeten er voldoende tijgermuggen zijn.
• Ten tweede moeten die tijgermuggen eerst zelf het virus oppikken door iemand te steken die besmet is met chikungunya (bijvoorbeeld na een reis naar een gebied met een uitbraak). Daarna duurt het nog enkele dagen voor een mug besmettelijk wordt. Pas dan kunnen de muggen het virus doorgeven wanneer ze andere mensen steken. Dat risico is momenteel nog heel klein, maar kan door de klimaatopwarming toenemen.

Vaccinatie kan voor sommige reizigers, maar niet voor iedereen

Er is een levend verzwakt chikungunyavaccin. Maar dat is niet voor iedereen geschikt. Het kan bijvoorbeeld niet als je een verminderde afweer hebt, en vaak ook niet als je zwanger bent. In de praktijk is het bedoeld voor reizigers van 12 tot en met 59 jaar die naar een gebied reizen met een actieve uitbraak. Bespreek dit vóór vertrek met je huisarts of een reisarts (bijvoorbeeld in het Tropisch Instituut).

Vaccinopolis (UAntwerpen) werkt ondertussen aan nieuwe kandidaatvaccins. Vaccinoloog Pierre Van Damme zegt dat Europa het probleem al langer ziet aankomen en via samenwerking (zoals de European Vaccines Hub) sneller nieuwe vaccins wil beoordelen.

Hoe kan je je beschermen?

• Check vóór je vertrekt of er op je bestemming een uitbraak is en welke maatregelen aangeraden zijn. Dat kan via Wanda.
• Bescherm jezelf tegen muggenbeten:
  • Smeer muggenwerende middelen.
  • Draag als dat mogelijk is lange mouwen en een lange broek.
  • Slaap onder een muskietennet.
• Tijgermuggen steken overdag, in tegenstelling tot muggen die malaria overdragen en vooral ‘s avonds en ’s nachts actief zijn.
• Twijfel je of je extra bescherming nodig hebt? Bespreek je reisplannen met je huisarts of een reisarts (bijvoorbeeld in het Tropisch Instituut (ITG)).
• Ook thuis kan je helpen: gooi stilstaand water rond je huis of in de tuin (emmers, schotels, speelgoed) weg, zodat muggen minder plekken hebben om eitjes te leggen.

Tijgermug gezien? Meld ze.

Zie je een tijgermug? Dan kan je die melden via muggensurveillance.be: dat helpt om de verspreiding te volgen.

Conclusie

Nieuwe bevindingen wijzen erop dat overdracht van chikungunya door tijgermuggen bij lagere temperaturen mogelijk kan zijn dan eerder gedacht. Dat betekent niet dat België binnenkort uitbraken krijgt: daarvoor heb je ook voldoende tijgermuggen én invoer van het virus nodig. De evolutie wordt wel goed opgevolgd en door klimaatverandering zullen we hier in de toekomst waarschijnlijk vaker rekening mee moeten houden. Zoek je betrouwbare info over chikungunya of aandachtspunten voor je reis (zoals bij uitbraken)? Dan kan je terecht bij de website Wanda (van het Instituut voor Tropische Geneeskunde) of bij je huisarts.

Referenties

(2) Tegar S, Brass DP, Purse BV, et al. Temperature-sensitive incubation, transmissibility and risk of Aedes albopictus-borne chikungunya virus in Europe. J R Soc Interface. 2026;23(235):20250707.