Bewering
Je genen bepalen mee hoe je lichaam werkt. Op Instagram raadt een voormalig topsporter ouders aan om bij hun jonge kinderen een DNA-test te laten doen. Die test zou tonen welke voeding, vitamines en sport het best bij hun kind passen.
Conclusie
Voedingsadvies op basis van een commerciële DNA-test is niet alleen duur, maar heeft ook geen enkele waarde. Gevarieerd eten en genoeg bewegen zijn goed voor elk kind, wat er ook in het DNA staat. Kinderartsen en sportexperts raden zulke tests bij kinderen uitdrukkelijk af. Vermoed je een erfelijke ziekte in de familie? Praat er dan over met je huisarts.
Lees verder »Waar komt deze bewering vandaan?
De claim komt uit een reel op het Instagram-account van Govert Viergever. Viergever is een voormalig olympisch roeier die zich nu biohacker noemt: iemand die met metingen, voeding en supplementen het eigen lichaam probeert te verbeteren. Via zijn bedrijf Human Upgrade verkoopt hij begeleiding op basis van biologische gegevens van deelnemers, zoals DNA-tests.
Bron
Hoe moet je deze bewering interpreteren?
Wat zegt het beste onderzoek?
Onderzoekers legden alle studies samen waarin mensen advies over eten of bewegen kregen op basis van hun DNA (2).
- In 11 studies kreeg de ene groep zo'n DNA-advies en de andere groep advies zonder DNA-test.
- Toeval bepaalde wie in welke groep kwam.
- Wie DNA-advies kreeg, ging niet gezonder eten of meer bewegen dan wie advies zonder DNA-test kreeg.
Er zijn geen dergelijke studies bij kinderen gedaan. Je kan dus geen conclusies trekken over dit soort advies bij kinderen.
Eén gen, één eigenschap? Zo werkt het meestal niet
Achter zo'n DNA-test zit vaak het idee dat je genen volledig bepalen hoe gezond je bent en wat je moet eten of doen. Dat idee heet genetisch determinisme. Maar voor de meeste eigenschappen klopt dat niet. Er bestaat bijvoorbeeld geen 'gen voor je gewicht' of je uithouding. Heel veel genen tellen elk een klein beetje mee, samen met je levensstijl.
Neem bijvoorbeeld je gewicht. Bij meer dan 300.000 mensen vonden onderzoekers 97 plekken in het DNA die samenhangen met je BMI (3). Dat is een maat voor je gewicht ten opzichte van je lengte. Samen verklaren die 97 plekken nog geen 3 procent van de verschillen in BMI tussen mensen.
Zelfs het bekendste overgewichtsgen bepaalt niet welk dieet bij je past.
- Onderzoekers legden de gegevens samen van 9563 volwassenen met overgewicht uit 8 studies waarin het toeval bepaalde wie welke aanpak kreeg (4).
- Dragers van dit overgewichtsgen vielen even goed af met een dieet, meer beweging of medicatie als wie dat gen niet had.
Ook voor stress werkt het zo. Sommige genen golden lang als verklaring voor hoe gevoelig je bent voor stress en neerslachtigheid. Maar in heel grote databanken vond men geen verband tussen die genen en het krijgen van een depressie, ook niet bij mensen die veel tegenslag kenden (5). Ze voorspelden depressie en stressgevoeligheid dus niet beter dan andere, willekeurige genen.
Sporttalent kan je zomaar niet uit je DNA aflezen
Experts in sport en erfelijkheid schreven samen een standpunt (6). Volgens hen heeft een DNA-test geen zin om sporttalent op te sporen of om een training op maat te maken. Geen enkel kind of jonge sporter zou zo'n test mogen ondergaan om de training te bepalen of talent te selecteren. Verkopers van zulke tests richten zich vooral op trainers en ouders die denken dat hun kind hier sportief voordeel uit zou halen.
Wat koop je dan eigenlijk?
Een overzicht van de markt telde 104 bedrijven die samen 204 voedingstests op basis van DNA-analyse verkopen (7).
- Maar 56 van die 104 bedrijven zeggen op welke genen ze hun voedingsadvies baseren.
- Samen gaat het om 3309 verschillende genen waarop ze hun voedingsadvies formuleren.
- Er gelden geen regels voor die markt.
- Ongeveer de helft van de bedrijven geeft uitleg bij de uitslag, vaak tegen extra betaling.
Ook de uitslag zelf klopt niet altijd en is soms tegenstrijdig. Een gespecialiseerd medisch labo onderzocht het DNA van 49 mensen opnieuw. Een thuistest had eerder bij hen bepaalde veranderingen in het DNA gevonden (8). Het labo vond 4 op de 10 van die veranderingen niet terug. De thuistest had ze dus ten onrechte gemeld.
Wat ben je er dan mee? Voor gemiddeld 234 dollar krijg je een advies dat het in onderzoek niet beter doet dan advies zonder DNA-test (7).
Waarom kinderartsen en erfelijkheidsexperts dit afraden
Amerikaanse kinderartsen en artsen gespecialiseerd in erfelijke aandoeningen schreven samen aanbevelingen over DNA-tests bij kinderen (9). Hun uitgangspunt: DNA-tests via internet of met een thuiskit raden ze sterk af. Niemand ziet namelijk toe op wat zo'n test meet, hoe juist hij is en hoe de uitslag uitgelegd wordt.
Er zijn ook andere bezwaren, los van de vraag of zo'n test werkt:
- Je kind beslist niet mee. Stel dat zo’n DNA-test bepaalde genen voor ernstige aandoeningen aan het licht brengt, wat dan?
- De uitslag gaat ook over anderen. Wat in het DNA van je kind staat, zegt ook iets over jou en de rest van je familie.
- Een etiket blijft plakken. Een kind dat hoort dat het 'geen duurloper' is of 'aanleg heeft voor overgewicht' kan dat gaan geloven, ook al zegt de test er weinig over.
- Het DNA van je kind belandt bij een bedrijf. Wat dat later met die gegevens doet, heb jij niet in de hand. Ook niet als het bedrijf stopt of wordt overgenomen.
Wanneer is een DNA-test wel zinvol?
Soms bepaalt 1 gen wel veel. Dat is zo bij een paar zeldzame erfelijke aandoeningen, zoals de stofwisselingsziekte fenylketonurie. Kinderen met die ziekte kunnen een bouwsteen van eiwitten niet afbreken. Ze moeten van jongs af een streng dieet volgen. In Vlaanderen spoort de gratis hielprik zulke ernstige aangeboren aandoeningen op, vlak na de geboorte.
Conclusie
Voedingsadvies op basis van een commerciële DNA-test is niet alleen duur, maar heeft ook geen enkele waarde. Gevarieerd eten en genoeg bewegen zijn goed voor elk kind, wat er ook in het DNA staat. Kinderartsen en sportexperts raden zulke tests bij kinderen uitdrukkelijk af. Vermoed je een erfelijke ziekte in de familie? Praat er dan over met je huisarts.
Referenties
- (2) King A, Graham CA, Glaister M, Da Silva Anastacio V, Pilic L, Mavrommatis Y. The efficacy of genotype-based dietary or physical activity advice in changing behavior to reduce the risk of cardiovascular disease, type II diabetes mellitus or obesity: a systematic review and meta-analysis. Nutr Rev. 2023 Sep 11;81(10):1235-1253.
- (3) Locke AE, Kahali B, Berndt SI, et al. Genetic studies of body mass index yield new insights for obesity biology. Nature 2015;518(7538):197-206.
- (4) Livingstone KM, Celis-Morales C, Papandonatos GD, et al. FTO genotype and weight loss: systematic review and meta-analysis of 9563 individual participant data from eight randomised controlled trials. BMJ 2016;354:i4707.
- (5) Border R, Johnson EC, Evans LM, et al. No Support for Historical Candidate Gene or Candidate Gene-by-Interaction Hypotheses for Major Depression Across Multiple Large Samples. Am J Psychiatry 2019;176(5):376-387.
- (6) Webborn N, Williams A, McNamee M, et al. Direct-to-consumer genetic testing for predicting sports performance and talent identification: Consensus statement. Br J Sports Med 2015;49(23):1486-1491.
- (7) McCartney C, Day K, Adamski M, Bauer J, Dordevic AL. A Scoping Review of Direct-to-Consumer Nutrigenetic Testing: Mapping Genes and Associated Nutrition Recommendations. Adv Nutr 2026;17(8):100687.
- (8) Tandy-Connor S, Guiltinan J, Krempely K, et al. False-positive results released by direct-to-consumer genetic tests highlight the importance of clinical confirmation testing for appropriate patient care. Genet Med 2018;20(12):1515-1521.
- (9) Committee on Bioethics, Committee on Genetics, American College of Medical Genetics and Genomics Social, Ethical, and Legal Issues Committee. Ethical and policy issues in genetic testing and screening of children. Pediatrics 2013;131(3):620-622.