Effect van kurkuma op kniepijn blijft onbewezen

Waar komt deze bewering vandaan?

Kurkuma is al jaren een populair supplement. Op het internet, in apotheken, door artsen en in tijdschriften wordt het soms aangeprezen als een natuurlijk ontstekingsremmend middel, dat onder andere helpt bij gewrichtsklachten.

Er zijn al meerdere overzichtsstudies over kurkuma bij artrose verschenen. Zo’n overzichtsstudie neemt verschillende onderzoeken samen en analyseert ze. Maar het wetenschappelijke bewijs voor een echt effect was altijd zwak.

Een lezer wees ons op een nieuwe overzichtsstudie uit Indonesië (1). De auteurs analyseerden tien studies met in totaal 786 patiënten met knieartrose. Volgens hen zou kurkuma pijn verlichten en is het zelfs vergelijkbaar met ontstekingsremmers (NSAID’s) zoals ibuprofen of diclofenac.

Bron

(1) Lezersvraag

Hoe moet je deze bewering interpreteren?

Wat onderzocht de studie wel en niet?

De auteurs van de overzichtsstudie gingen na of kurkumasupplementen pijn verminderen en het functioneren verbeteren bij mensen met knieartrose (2). Ze baseerden zich daarvoor op twee vragenlijsten:

• één waarbij de patiënten op een schaal aangaven hoeveel pijn ze voelden;
• en één waarbij ze zelf hun functioneren beoordeelden.

Dat zijn subjectieve onderzoeksmethodes: de patiënt rapporteert zelf hoe het gaat. Objectievere metingen, zoals beeldvorming van het gewricht, werden amper uitgevoerd. Slechts één van de tien geanalyseerde studies voerde ook een MRI uit, maar die gegevens werden niet meegenomen in de analyse. De studie zegt dus niets over mogelijke effecten van kurkuma op de knie zelf, maar alleen of mensen zelf minder pijn ervaren.

Waarom is deze overzichtsstudie niet overtuigend?

Een overzichtsstudie is niet automatisch betrouwbaar. De kwaliteit hangt sterk af van de studies die erin zijn opgenomen. Op dit punt zijn er een aantal wezenlijke problemen:

• De tien studies meten bijna uitsluitend hoeveel pijn mensen zelf voelen. Dat soort uitkomsten is bijzonder gevoelig voor het placebo-effect: als je verwacht dat een behandeling helpt, voel je je ook sneller beter.

• We weten niet of er goede blindering was in deze studies. Blindering betekent dat deelnemers niet weten of ze het echte middel of een neppil innemen. Als je weet dat je het echte middel krijgt, dan is je verwachting anders dan wanneer je een neppil krijgt. Door die verschillende verwachting kan je beide groepen niet met elkaar vergelijken. Bij kurkuma is blindering extra lastig: het supplement heeft een typische gele kleur en een uitgesproken smaak die je moeilijk kan verbergen. Meerdere studies vermelden niet hoe ze dat hebben aangepakt.

• De tien studies leverden sterk uiteenlopende resultaten op. Sommige zagen sterke verbeteringen in pijn, andere zagen nauwelijks iets. Dat heeft te maken met grote onderlinge verschillen: andere patiënten, andere kurkumapreparaten, andere doseringen, andere duur van de studie. Als studies zo sterk van elkaar afwijken, dan kan je moeilijk algemene conclusies trekken.

• De meeste van de studies zijn klein: 7 tot 82 personen per studiegroep. Kleine studies rapporteren vaker positieve resultaten dan grotere.

• De auteurs erkennen dat studies met negatieve of bescheiden resultaten waarschijnlijk minder vaak gepubliceerd werden. Positieve studies halen vaker de vakliteratuur. Dat heet publicatiebias. Het kan dus dat er vooral positieve studies in de overzichtsstudie terecht zijn gekomen. Daardoor wordt het effect van kurkuma in de analyse rooskleuriger voorgesteld dan het mogelijk is.

• De deelnemers werden niet lang opgevolgd: 4 tot 16 weken. Artrose is een chronische aandoening die zich over jaren ontwikkelt. Een eventueel kortetermijneffect zegt niets over de werking op lange termijn.

• De bewering dat kurkuma vergelijkbaar is met ontstekingsremmers steunt op slechts twee kleine studies. De resultaten van die studies waren te onnauwkeurig om die vergelijking met zekerheid te kunnen maken. Deze claim lijkt dus overdreven door de onderzoekers.

Waarom wordt beweerd dat kurkuma werkt?

In laboratoriumonderzoek kan curcumine, het actieve bestanddeel van kurkuma, bepaalde ontstekingsprocessen remmen (3). Die effecten zijn echter alleen aangetoond in laboratoriumomstandigheden, niet bij mensen.

Curcumine wordt na inname extreem slecht opgenomen (4). Bij normaal gebruik kom je nooit aan de concentraties die in het labo werkzaam zijn, ook niet bij vormen waarvan firma’s beweren dat ze 65 tot 185 keer beter door het lichaam worden opgenomen.

We schreven eerder al waarom kurkumasupplementen waarschijnlijk niet werken. De nieuwe overzichtsstudie kaart dit probleem niet aan, wat de onderzoekers ook zelf toegeven.

Baat het niet, dan schaadt het niet?

Kurkumasupplementen worden vaak als veilig beschouwd omdat het om een ‘natuurlijk’ product gaat. Toch zijn er gevallen bekend van ernstige leverschade (5). Daarbij waren vaak kurkumasupplementen betrokken die ook piperine bevatten, een stof uit zwarte peper die wordt toegevoegd om de opname van curcumine te verhogen. Het gaat om een zeldzaam, maar niet te onderschatten risico.

Bij onverklaarde geelzucht, donkere urine of aanhoudende vermoeidheid na gebruik van kurkumasupplementen contacteer je best je arts om je lever te laten controleren.

Conclusie

De bevindingen van deze overzichtsstudie steunen op kleine studies met grote verschillen. Bovendien werd niet onderzocht of kurkuma een effect had op artrose. Er werd alleen aan artrosepatiënten gevraagd hoeveel pijn ze hadden. De bewering dat kurkuma even goed werkt als ontstekingsremmers is onvoldoende onderbouwd. Uit ander onderzoek weten we dat curcumine nauwelijks wordt opgenomen in het bloed in zijn werkzame vorm. Ook na dit nieuwe onderzoek is nog altijd niet duidelijk of en in hoeverre kurkuma kniepijn kan verlichten.

Referenties

• (2) Hidayat R, Parlindungan F, Nisa JI, et al. Efficacy of Curcuma longa in relieving pain symptoms of knee osteoarthritis patients: a systematic review and meta-analysis of clinical trials. J Rheum Dis 2025;32(1):17-29.
• (3) Edwards RL, Luis PB, Varuzza PV, et al. The anti-inflammatory activity of curcumin is mediated by its oxidative metabolites. J Biol Chem 2017;292(52):21243-21252.
• (4) Anand P, Kunnumakkara AB, Newman RA, et al. Bioavailability of curcumin: problems and promises. Mol Pharm 2007;4(6):807-18.
• (5) Halegoua-DeMarzio D, Navarro V, Ahmad J, et al. Liver Injury Associated with Turmeric-A Growing Problem: Ten Cases from the Drug-Induced Liver Injury Network [DILIN]. Am J Med 2023;136(2):200-206.