Cebam Verschenen op 22/05/2019

In het nieuws

Duitsland heeft een ontwerpwet klaar die ouders verplicht om hun kinderen te laten vaccineren tegen mazelen. In Frankrijk, Italië en New York bestaan dergelijke verplichtingen al. In België wordt er voorlopig niet aan gedacht.

Waar komt dit nieuws vandaan?

De mazelen verspreiden zich als een lopend vuurtje doorheen Europa. In 2018 waren er zo’n 80.000 gevallen in 53 landen en in april 2019 stond de teller al op 40.000. België behoort tot de landen met het hoogste vaccinatiepercentage (> 95%), maar door te reizen steekt de infectie ook in België de kop op. De impact wordt onderschat: een op drie mazelenpatiënten belandt in het ziekenhuis met ernstige koorts of een longontsteking en een op 1.000 overlijdt.

In diverse westerse landen werd de mazelenvaccinatie verplicht om de epidemie te stoppen. Er zijn drie triggers om over te gaan tot een wettelijke verplichting:

  • het falen van vaccinatiecampagnes die ouders moeten motiveren hun kinderen te laten inenten;
  • toegenomen bezorgdheid over de volksgezondheid bij een opstoot van mazelen;
  • de ervaring dat verplichte vaccinatie kan leiden tot het (bijna) uitroeien van de infectie, zoals bij polio.

De landen (Frankrijk, Italië) die recent zijn overgeschakeld op verplichte vaccinatie, voerden het in als tijdelijke maatregel om de dekkingsgraad te verhogen, als strohalm in de oprukkende mazelenepidemie. De verplichting werd haar vruchten af, want in beide landen is de immuniteit bij zuigelingen gestegen, al heeft men er naast de verplichting ook andere maatregelen getroffen (website van de overheid, communicatie-inspanningen, ...). 
Toch ligt het verplichten van vaccinatie niet voor de hand en kan het voor extra problemen zorgen, stellen onderzoekers in een recente review (1).

Bron

(1) MacDonald N, Harmon S, Dube E et al. Mandatory infant & childhood immunization: rationales, issues and knowledge gaps. Vaccine 2018;36:5811-5818.

Hoe moeten we dit nieuws interpreteren?

De verschillende landen die een verplichte vaccinatie tegen mazelen hebben ingevoerd, deden dit elk op een andere manier. In Frankrijk bijvoorbeeld is de vaccinatie verplicht, maar wordt niet-vaccineren niet vervolgd. Andere landen, zoals Canada, verplichten vaccinatie, maar wie bezwaren uit, kan ervan afzien zonder bestraffing. Australië straft wel, door niet-gevaccineerde kinderen te weigeren op school. Ook in de VS werden financiële straffen en sociale restricties gekoppeld aan niet-vaccineren. Het is dus niet duidelijk hoe zo’n verplichting moet worden ingevoerd.

Verder zijn er ethische bezwaren. Geen enkel vaccin is 100% veilig. Zelfs al zijn ernstige nevenwerkingen extreem zeldzaam, moet een overheid die de vaccinatie heeft opgelegd hiervoor een vangnet voorzien. Ook de medische aanwijzingen moeten duidelijk zijn: niet iedereen kan zomaar gevaccineerd worden.

Een ander probleem zijn kwetsbare groepen, bijv. migranten, die minder makkelijk toegang vinden tot vaccinatieprogramma’s. Als hun niet-gevaccineerde kinderen worden uitgesloten uit de kinderopvang of op school, worden de problemen nog groter.

Ten slotte zijn er aanwijzingen dat verplichte vaccinatie sluimerende anti-vaccinatiegevoelens of twijfels over vaccinatie kan aanwakkeren. Ook kunnen mensen de indruk krijgen dat verplichte vaccins belangrijker zijn dan niet-verplichte, waardoor ze misschien slordiger gaan omspringen met deze laatste.

Dat neemt niet weg dat verplicht vaccineren ook voordelen inhoudt: de overheid geeft in dat geval een duidelijk pro-vaccinatie-signaal. Op dit moment zijn er nog geen onderzoeksresultaten beschikbaar over de impact die verplichte vaccinatie kan hebben op lange termijn.

Conclusie

Over verplichte vaccinatie moet zeer goed nagedacht worden, omdat de gevolgen moeilijk in te schatten zijn. Er zijn voor- en nadelen aan verbonden, maar omwille van eventuele moeilijk voorspelbare nadelen, geniet het aanmoedigen van vaccinatie de voorkeur boven het opleggen ervan.

Gezondheid en Wetenschap duidt samen met het Centrum voor de Evaluatie van Vaccinaties van de Universiteit Antwerpen de berichtgeving in de (sociale) media over vaccinaties. Bekijk het dossier hier.

Gerelateerde koppen
Vond je dit artikel nuttig?

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief