Suiker minderen is moeilijk, maar dat maakt het nog geen verslaving

Waar komt dit nieuws vandaan?

Nu de feestdagen voorbij zijn, start voor veel mensen de periode van goede voornemens. Gezond eten staat dan vaak bovenaan het lijstje. Online duikt geregeld het idee op dat je van een ‘suikerverslaving’ moet afkicken (1). Veel mensen herkennen zichzelf hierin:

• cravings (sterke trek in zoet);
• eetbuien met allerlei zoete snacks zoals chocolade of snoepgoed;
• het gevoel dat ze ‘niet kunnen stoppen’ als het in huis is.

Een belangrijke reden achter de vergelijking met drugsverslaving is een vaak herhaalde redenering uit onderzoek bij dieren: dieren zouden in een bepaalde proefopstelling kiezen voor zoet. Dat wordt online dan soms geïnterpreteerd als ‘suiker is even verslavend als cocaïne’. Soms worden nog straffere beweringen gedaan, zoals dat suiker zelfs nog acht keer verslavender zou zijn. De sprong die dan gemaakt wordt is: als het beloningssysteem in de hersenen gelijkaardig reageert, dan gaat het ook om een verslaving. Maar die redenering klopt niet helemaal.

Bron

(1) diaryofaceohub. Sugar is the same as dr*gs? TikTok. 2 januari 2025.

Hoe moet je dit nieuws interpreteren?

Wat wordt er precies bedoeld met suiker?

Als we spreken over een teveel aan suiker, dan hebben we het vooral over toegevoegde suikers en vrije suikers.

• Toegevoegde suikers zijn suikers die fabrikanten (of wij thuis) aan eten en drinken toevoegen. Ze zijn meestal afkomstig uit suikerbieten of suikerriet (zoals kristalsuiker), of uit suiker- en zetmeelbronnen (zoals glucose- of fructosestroop).
• Vrije suikers zijn ook de suikers die van nature in honing, siropen, fruitsap en fruitsapconcentraat zitten. Dat is iets anders dan de suikers die van nature (‘intrinsieke suikers’) in heel wat fruit, groenten, melk en yoghurt zitten. Die komen samen met vezels, vitaminen en andere nuttige stoffen, en die eten of drinken we meestal niet in dezelfde ‘snelle’ hoeveelheid als bij zoete dranken of snacks.

Op etiketten zie je vaak alleen het totaal bij ‘koolhydraten waarvan suikers’. Dat kan dus een mix zijn van verschillende soorten suikers. Meer uitleg vind je hier.

Suiker en drugs prikkelen deels hetzelfde beloningssysteem in de hersenen

Het klopt dat suiker en drugs (zoals cocaïne) gedeeltelijk overlappende hersensystemen kunnen activeren. Vooral het beloningssysteem: dat zijn netwerken die te maken hebben met motivatie en ‘zin krijgen’. In onderzoek bij mensen met cocaïnegebruik zag men bijvoorbeeld dat eetsignalen en cocaïnesignalen deels overlappende activatiepatronen kunnen geven. Dat ondersteunt het idee dat eten en drugs op sommige punten een gedeelde ‘beloningsroute’ aanspreken (2).

In onderzoek bij dieren zie je dan weer dat onder bepaalde omstandigheden suiker kan leiden tot binge-achtig gedrag: dieren eten dan in korte tijd heel grote hoeveelheden, alsof ze de controle verliezen, in plaats van rustig verspreid over de dag. In zulke proeven ziet men ook herhaalde dopamine-afgifte in een belangrijk beloningsgebied in de hersenen (3).

Studies bij dieren zijn nuttig om mechanismen zoals dopamine in het beloningssysteem te verkennen, maar ze zeggen niet zoveel over hoe mensen eten. Bij mensen spelen namelijk veel meer factoren mee, zoals beschikbaarheid, gewoontes, stress, slaap, prijs, porties en marketing.

Dat hetzelfde hersengebied oplicht, betekent ook niet dat het dezelfde beleving is. Ook muziek, sport, seks of sociale bevestiging prikkelen het beloningssysteem. Overlap zegt dus vooral: iets is aantrekkelijk en kan gewoontes versterken, niét: iets is verslavend. Een sterke zin in zoet of moeite met stoppen meteen ‘verslaving’ noemen, is dus niet correct.

Wat is een verslaving en waarom gaat dit niet op voor suiker?

In strikte zin betekent ‘verslaving’ meer dan ‘ik heb er vaak zin in’. Artsen en onderzoekers gebruiken hiervoor andere criteria.
Bij een verslaving (bijvoorbeeld alcohol of cocaïne) gaat het om een hardnekkig patroon met meerdere kenmerken:

• controleverlies;
• een sterke focus op het middel (je bent er de hele dag mee bezig);
• blijven doorgaan ondanks schade;
• soms ook tolerantie en ontwenning.

Belangrijk is dat het echt sterk je leven verstoort: thuis, op het werk, in je relaties of met je gezondheid. Als je die definitie gebruikt, zie je dat suiker niet in dat rijtje thuishoort (4).

Wat is het probleem dan wél met suiker?

Toegevoegde suiker is geen vergif. Het past in een gezond eetpatroon zolang je de hoeveelheid beperkt. Een vaak gebruikte richtlijn is om vrije/toegevoegde suikers te beperken tot minder dan 10% van je dagelijkse energie-inname.

In het echte leven gaat het bijna nooit om pure suiker. We krijgen te veel suiker vooral binnen via ultrabewerkte voeding, zoals koeken, chocolade, ijs en dranken met suiker zoals frisdrank en fruitsap. Als zulke producten overal thuis of onderweg beschikbaar zijn, dan is het heel moeilijk om te minderen. Maar dat is niet hetzelfde als afkicken van een verslaving.

Conclusie

Te veel toegevoegde suiker eten, meestal onder de vorm van ultrabewerkte voeding, is een echt gezondheidsprobleem en het kan ook voelen alsof je de controle kwijt bent. Het klopt dat suiker en zoete snacks het beloningssysteem in de hersenen prikkelen en dat er op sommige punten overlap is met wat je bij drugs ziet. Maar dat betekent nog niet dat suiker een verslaving is zoals alcohol of cocaïne. Bij de meeste mensen zie je niet in dezelfde mate zware ontwenningsklachten of grote ontwrichting van het leven. Het probleem zit vooral in ultrabewerkte producten die het makkelijk maken om te veel suiker binnen te krijgen. Daarom helpt bewuster omgaan met je omgeving vaak meer dan denken dat je moet ‘afkicken’.

Referenties

• (2) Tomasi D, Wang GJ, Wang R, et al. Overlapping patterns of brain activation to food and cocaine cues in cocaine abusers: association to striatal D2/D3 receptors. Hum Brain Mapp 2015;36(1):120-36.
• (3) Avena NM, Rada P, Hoebel BG. Evidence for sugar addiction: behavioral and neurochemical effects of intermittent, excessive sugar intake. Neurosci Biobehav Rev. 2008;32(1):20-39.
• (4) Westwater ML, Fletcher PC, Ziauddeen H. Sugar addiction: the state of the science. Eur J Nutr 2016;55(Suppl 2):55-69.