gezondheid en wetenschap

Hernia bij volwassenen

Wat is het?

Een hernia (of breuk) is een uitstulping van een weefsel uit de lichaamsholte waar het normaal gezien in ligt. De bekendste voorbeelden zijn de rughernia en de nekhernia. De inhoud van de tussenwervelschijf vormt dan een uitstulping en kan zo op de omliggende zenuwen drukken. Dit veroorzaakt ernstige pijn in de rug of nek, of zelfs uitval van de zenuwen. Hernia’s kunnen echter ook voorkomen ter hoogte van de lies (liesbreuk), de buikwand of de maag. En daar gaat deze richtlijn over. Meer informatie over een hernia in de tussenwervelschijf vind je in de richtlijn Lagerugpijn.

Liesbreuken
Een liesbreuk (‘hernia inguinalis’) kan ontstaan wanneer de buikwand verzwakt is. Hierdoor gaat het buikvlies uitstulpen in de liesstreek, vlak boven het liesligament, en komen de organen die normaal in de buikholte zitten (bv. de dunne darm) voor een deel in de lies terecht. Er zijn twee soorten liesbreuken: de indirecte en de directe. Bij de indirecte vorm loopt de breuk via het lieskanaal langs de zaadstreng tot in de balzak bij de man of tot in de schaamlippen bij de vrouw. Die breuk kan groot worden en klachten geven.
De directe liesbreuk komt vooral voor bij oudere mannen. De breuk gaat dan door de bodem van het lieskanaal. Deze vorm geeft meestal weinig klachten en complicaties.

Dijbreuk
Een dijbreuk (‘hernia femoralis’) is een stuk zeldzamer dan een liesbreuk. Hierbij puilt de buikinhoud ook uit in de lies, maar vlak onder het liesligament. Een dijbreuk komt bijna alleen voor bij oudere vrouwen. Hier is de kans op inklemming van de buikinhoud groot. Een behandeling is dus steeds aangewezen.

Hernia’s ter hoogte van buikwand
Bij deze hernia’s puilt het buikvlies eveneens uit door een zwakke plek in de buikwand. We onderscheiden verschillende vormen:
- Een hernia ter hoogte van een litteken na een operatie (littekenbreuk of ‘hernia cicatricalis’);
- Een hernia ter hoogte van de navel (navelbreuk of ‘hernia umbilicalis’);
- Een hernia ter hoogte van de middellijn van de bovenbuik (‘epigastrische hernia’).

Maagbreuk
Een maagbreuk is een hernia ter hoogte van het middenrif (‘hernia diaphragmatica’, ‘middenrifbreuk’ of nog ‘hiatus hernia’). Het middenrif is een platte spier die de borstholte van de buikholte scheidt. In het middenrif zit een opening voor de slokdarm en enkele grote bloedvaten. Bij een maagbreuk is deze opening vergroot en komt er een stukje van de maag in de borstholte terecht. Ondanks wat de naam doet vermoeden, is het geen breuk of een scheur in de maag. Een maagbreuk wordt vaak ontdekt naar aanleiding van een maagonderzoek (gastroscopie) of een röntgenfoto aangevraagd omwille van last in de bovenbuik. Ook hier bestaan verschillende soorten.
-Bij een ‘sliding hernia’ glijdt het laatste deel van de slokdarm en een stukje van het bovenste deel van de maag in de borstholte. Dit is meestal een toevallige bevinding en geeft weinig klachten en complicaties.
-Bij een ‘paraoesofageale hernia’ glijdt de bovenkant van de maag naar boven en komt dan aan de linkerkant van de slokdarm te liggen. Dit kan wel klachten veroorzaken.

Ook op andere plaatsen in het middenrif kunnen er hernia’s ontstaan. Deze kunnen aangeboren zijn of een gevolg zijn van een grote druk op de buik (bvb. stomp in de buik).

Met de ouderdom of door overgewicht kunnen de rechte buikspieren uitrekken. Dit is echter geen hernia.

Hoe vaak komt het voor?

De liesbreuk treft vooral mannen (95%). Een man heeft tijdens zijn leven 27% kans om ooit een liesbreuk te hebben; deze kans voor vrouwen bedraagt slechts 3%.
De dijbreuk komt bijna alleen voor bij oudere vrouwen.
De maagbreuk komt regelmatig voor, vooral bij mensen ouder dan 60 jaar.

Hoe kun je het herkennen?

Heb je een uitstulpende zwelling ter hoogte van de buikwand, de balzak of de schaamlippen, met of zonder pijn, dan is het mogelijk dat je een hernia hebt. Typisch voor een hernia is dat de zwelling naar buiten puilt bij verhoogde druk in de buik, zoals bij hoesten, tillen of persen. Laat dit nakijken door je arts.

Hoe kan je arts het herkennen?

Je arts zal je een aantal vragen stellen en een lichamelijk onderzoek doen. Hij zal je onderzoeken in staande en liggende houding. Een hernia is namelijk het best zichtbaar als je rechtop staat. Typisch is dat de zwelling vermindert in volume als je erop drukt.
In geval van een breuk van het lieskanaal langs de balzak bij mannen zal de arts de breuk proberen op te sporen en terug te duwen. Hij zal je vragen om te hoesten. Zo kan hij de uitstulping van de breukzak langs het lieskanaal beter voelen. Bij een dijbreuk zit de zwelling meestal naast het schaambeen direct onder het ligament van de lies.
Soms wordt voor kleine hernia’s van de buikwand een echografie aangevraagd. Dit onderzoek is minder nuttig voor hernia’s in de liesstreek omdat het vaak vals-positieve resultaten geeft, d.w.z. dat het onderzoek vaak een probleem aangeeft, dat er in werkelijkheid niet is.
Bij vermoeden van een maagbreuk zal meestal een maagonderzoek (gastroscopie) nodig zijn om de diagnose te stellen.

Wat kun je zelf doen?

Als je een abnormale zwelling opmerkt ter hoogte van buikwand, lies- of schaamstreek, raadpleeg je best je arts. Doe dit ook wanneer je blijvende klachten hebt in de bovenbuik die bijvoorbeeld gepaard gaan met oprispingen. Dat kan namelijk te maken hebben met een maagbreuk. Daarnaast vermijd je best overgewicht en voorkom je obstipatie door voldoende te bewegen, gezond te eten en voldoende water te drinken. Vermijd het tillen van zware lasten.

Wat kan je arts doen?

Je arts of specialist zal bepalen of het nodig is om de hernia chirurgisch te laten herstellen.
Voor hernia’s in de liesstreek wordt een ingreep overwogen wanneer de hernia pijnlijk of omvangrijk is, of wanneer deze je hindert in het dagelijkse leven. Ook als de arts er niet in slaagt om de inhoud van de breukzak en de breukzak zelf in de buikholte terug te duwen, is dringend advies van een chirurg nodig. Een hernia die voelbaar is in de balzak heeft de neiging om groter te worden en wordt best in een vroeg stadium geopereerd. In geval van een kleine liesbreuk met weinig tot geen klachten, kan men de operatie veilig uitstellen tot de klachten vergeren.
Dijbreuken dienen wel steeds chirurgisch te worden behandeld. Ze vormen immers een risico op inklemming van de buikinhoud.
Bij een ingreep voor een hernia in de liesstreek wordt tegen het buikvlies en achter het lieskanaal en de buikspieren via kleine gaatjes een netje (‘meshgraft’) geplaatst. Deze ingreep gebeurt meestal via een kijkoperatie (laparoscopisch); hiervan herstelt men sneller dan van een klassieke operatie.
In geval van een hernia van de buikwand komt een navelbreuk die klachten geeft in aanmerking voor een operatie. Een navelbreuk zonder klachten hoeft niet noodzakelijk geopereerd te worden. Hernia’s die ontstaan ter hoogte van een litteken kunnen zeer groot worden. Daarom kan een hersteloperatie overwogen worden, maar enkel wanneer je in goede algemene gezondheid verkeert, anders is het risico op complicaties te groot.
Een hernia van de buikwand wordt eveneens chirurgisch behandeld door het inbrengen van een netje in de buikwand. Dat kan via een kijkoperatie, of via een insnede (laparotomie).
Een ‘sliding hernia’ dient enkel heelkundig behandeld worden wanneer leefstijladviezen en medicatie onvoldoende beterschap van de klachten geven. Dit kan via een kijkoperatie. De laatste jaren echter wordt dit soort ingrepen minder vaak gedaan omdat de klachten op termijn terugkomen en medicatie toch opnieuw moet worden opgestart. Zit de maag deels naast de slokdarm in de borstkas (’paraoesofageale hernia’))of is er een aangeboren bijkomende opening in het middenrif, dan is een operatie meestal nodig.

Bronnen

www.ebmpracticenet.be

Gerelateerde richtlijnen


Verschenen op 14/08/2017

Bedankt voor je feedback!

Ook interessant

Nieuwsbrief

Vul je emailadres in om onze nieuwsbrief te ontvangen.

icoontje van envelop bij invulvelden voor nieuwsbrief