Koffieklysma’s hebben geen enkel voordeel, maar wel nadelen

Waar komt deze bewering vandaan?

Koffieklysma's duiken al ruim een eeuw op in de alternatieve geneeskunde. Ze vormen een vast onderdeel van de zogenaamde Gerson-therapie. Dat is een dieet- en ontgiftingskuur die sinds de jaren 1930 als alternatieve kankerbehandeling wordt gepromoot.

Vandaag zie je het opnieuw voorbijkomen op sociale media en bij naturopathische therapeuten die zichzelf ‘holistisch’ noemen. Zij raden koffieklysma’s aan bij vermoeidheid, fibromyalgie, verstopping en als ‘detoxkuur’. Een lezer vroeg ons wat daarvan klopt (1).

Bron

(1) Lezersvraag

Hoe moet je deze bewering interpreteren?

Wat beweren voorstanders precies?

Op het eerste gezicht klinkt de redenering logisch. Koffie in je endeldarm zou via de bloedvaten van je darm rechtstreeks naar je lever stromen.

• Daar zou de cafeïne de galwegen openzetten en de aanmaak van gal versterken, zodat je lever meer afvalstoffen kan lozen.
• Andere stoffen uit koffie zouden bovendien een enzym activeren dat schadelijke stoffen bindt en helpt uitscheiden.

Het is dus de koffie die zou werken, niet de spoeling op zich (2).

Is dat biologisch mogelijk?

Een stukje van deze bewering steunt op een labovaststelling: stoffen uit koffie kunnen dat enzym inderdaad activeren, in proefbuizen en bij proefdieren. Maar wat in een labo gebeurt, is nog geen behandeling. Dat een mens er ook echt gifstoffen mee zou kunnen kwijtraken of mee genezen zou kunnen worden, is nooit aangetoond.

Na een koffieklysma komen er inderdaad stoffen uit de koffie in het bloed terecht. Onderzoekers lieten gezonde vrijwilligers 2 methodes uitproberen: koffie drinken en een koffieklysma nemen. Ze bekeken daarna hoeveel cafeïne er in hun bloed terechtkwam. Via de darm was dat ongeveer 3,5 keer minder dan via de mond (3). Wie een effect van koffie wil, drinkt dus beter gewoon een kopje.

In een ander onderzoek kregen 11 gezonde vrijwilligers zowel koffieklysma’s als koffie om te drinken. Daarna volgden de onderzoekers in hun bloed het gehalte glutathion op. Dat is de stof die volgens voorstanders gifstoffen opruimt.

• Na één klysma en na weken van herhaalde klysma’s bleef dat gehalte onveranderd.
• Ook een merker van celschade bleef hetzelfde (4).

De klysma’s doen dus niet wat ze beloven.

Wat zegt het onderzoek bij mensen?

Er bestaat geen enkele degelijke studie die koffieklysma’s vergelijkt met een controlebehandeling en aantoont dat ze kanker, vermoeidheid, verstopping of welke aandoening dan ook verbeteren (5).

Het ‘bewijs’ bestaat uit losse getuigenissen en uit patiëntenverslagen die Max Gerson zelf over zijn eigen patiënten publiceerde. Het zijn dus geen studies waarbij een controlegroep gebruikt werd die de behandeling niet kreeg. Zulke verslagen bewijzen niets: je weet niet wat er zonder de behandeling zou gebeurd zijn. En het idee waarop de klysma’s berusten, namelijk dat afvalstoffen in je darm je lichaam langzaam vergiftigen (‘auto-intoxicatie’), liet de wetenschap ruim een eeuw geleden al vallen (6).

Dat patiënten zich na een koffieklysma beter voelen, heeft alles met het shotje cafeïne te maken. Maar daarvoor kan je dus net zo goed een kop koffie drinken.

Je lichaam ontgift zichzelf al

Het ‘detox’-idee strookt ook gewoon niet met hoe je lichaam werkt. Je lichaam ontgift zichzelf namelijk al:

• Je lever breekt schadelijke stoffen af tot vormen die je kan uitscheiden.
• Je nieren filteren ze uit je bloed naar je urine.
• Je darm voert de rest af met de stoelgang.
• Dat systeem werkt dag en nacht door, op een eigen ritme, en heeft daarbij geen koffie in de dikke darm nodig.

‘Ontgiften’ is dus vooral een verkoopargument, geen tekort dat je moet bijsturen door supplementen of koffieklysma’s. We schreven eerder al dat detoxkuren zinloos en vaak gevaarlijk zijn, met soms een dodelijke afloop.

Wat zijn de gevaren?

Koffieklysma’s zijn bovendien niet onschuldig. In de medische literatuur vind je bijvoorbeeld gevallen van:

• ontstekingen van de endeldarm en dikke darm;
• brandwonden door te warme koffie;
• scheurtjes of gaatjes in de darmwand;
• infecties tot bloedvergiftiging;
• zelfs dodelijke gevallen.

Artsen beschreven onder meer een patiënt die na herhaalde koffieklysma’s een pijnlijke darmontsteking kreeg (7). Al in 1980 raakten twee sterfgevallen bekend. De ene vrouw nam elk uur een koffieklysma, de andere 4 per dag, 8 weken lang. Bij allebei raakte de vocht- en zoutbalans (elektrolyten) zo zwaar ontregeld dat ze het niet overleefden (8).

Conclusie

Koffieklysma’s ontgiften of genezen niets. Er is geen bewijs dat ze werken tegen kanker of andere aandoeningen. Dat ze zorgen voor een kortstondige opkikker, heeft met de cafeïne te maken die in het bloed terechtkomt. Dat is vergelijkbaar met wanneer je gewoon een kop koffie drinkt. Deze klysma’s kunnen wel echte schade aanrichten, van ontstoken darmen tot een dodelijke ontregeling van je zoutbalans. Heb je klachten zoals aanhoudende vermoeidheid of verstopping? Bespreek die dan met je huisarts of apotheker, maar spuit geen koffie in je dikke darm.

Referenties

• (2) Green S. A critique of the rationale for cancer treatment with coffee enemas and diet. JAMA 1992;268(22):3224-7.
• (3) Teekachunhatean S, Tosri N, Rojanasthien N, et al. Pharmacokinetics of caffeine following a single administration of coffee enema versus oral coffee consumption in healthy male subjects. ISRN Pharmacol 2013;2013:147238.
• (4) Teekachunhatean S, Tosri N, Sangdee C, et al. Antioxidant effects after coffee enema or oral coffee consumption in healthy Thai male volunteers. Hum Exp Toxicol 2012;31(7):643-51.
• (5) Son H, Song HJ, Seo HJ, et al. The safety and effectiveness of self-administered coffee enema: a systematic review of case reports. Medicine (Baltimore) 2020;99(36):e21998.
• (6) Ernst E. Colonic irrigation and the theory of autointoxication: a triumph of ignorance over science. J Clin Gastroenterol 1997;24(4):196-8.
• (7) Lee AH, Kabashneh S, Tsouvalas CP, et al. Proctocolitis from coffee enema. ACG Case Rep J 2020;7(1):e00292.
• (8) Eisele JW, Reay DT. Deaths related to coffee enemas. JAMA 1980;244(14):1608-9.