Wat is sepsis?
Sepsis is een levensbedreigende reactie van je lichaam op een infectie.
Normaal helpt de afweer van je lichaam om een infectie te bestrijden. Bij sepsis raakt die afweerreactie ontregeld. Ze beschadigt dan je eigen weefsels en organen, zoals je nieren, longen, hart of hersenen.
| ⚠️Sepsis is ernstig en levensbedreigend. Herken je de klachten? Neem dan meteen contact op met je arts of bel 112. |
📞Bel bij volwassenen meteen 112 bij een of meer van deze alarmtekenen:
|
Bij baby’s en jonge kinderen zijn de alarmtekenen anders.📞Bel meteen 112 als je kind:
|
Oorzaak
Sepsis ontstaat door een infectie. Meestal gaat het om infecties met bacteriën. Soms is een virus, een schimmel of een parasiet de oorzaak.
Sepsis kan ontstaan uit elke infectie. Maar het ontstaat het vaakst na deze infecties:
- een longontsteking;
- een urinewegontsteking (zoals een blaas- of nierbekkenontsteking);
- een infectie in je buik of je darmen.
Minder vaak ontstaat het na:
- een infectie van je huid of van een wonde;
- een hersenvliesontsteking.
Septische shock
Soms gaat sepsis over in een septische shock. Dat is de ernstigste vorm van sepsis. Je bloeddruk zakt dan gevaarlijk laag. Je organen krijgen daardoor te weinig bloed en werken niet meer goed. Een septische shock is moeilijker te behandelen dan gewone sepsis.
❔Waarom spreken we niet meer van ‘bloedvergiftiging’ of ‘septicemie’? Vroeger spraken mensen soms ook over ‘bloedvergiftiging’ of ‘septicemie’. Die termen gebruiken we niet meer, omdat ze verouderd en verwarrend zijn. Bij sepsis is je bloed niet vergiftigd. Het gaat om een ontregelde reactie van je afweer op een infectie, waardoor je organen beschadigd raken. Bij sepsis zitten er ook niet altijd bacteriën in je bloed. De infectie kan bijvoorbeeld in je longen blijven. Omgekeerd leiden bacteriën in je bloed (bacteriëmie) niet altijd tot sepsis. Je afweer kan ze vaak zelf opruimen. |
Risicofactoren
🧓Volwassenen
Iedereen met een infectie kan sepsis krijgen. Maar sommige mensen lopen meer risico. In deze situaties heb je een grotere kans op sepsis:
- Als je ouder bent dan 65 jaar, vooral als je ouder bent dan 75 jaar of lichamelijk erg verzwakt bent (bijvoorbeeld als je snel uitgeput bent of hulp nodig hebt bij dagelijkse dingen).
- Als je afweer verzwakt is. Bijvoorbeeld door:
- bepaalde medicatie (bijvoorbeeld cortisone, chemotherapie of andere medicatie die je afweer onderdrukt);
- een aandoening (bijvoorbeeld hiv of sikkelcelziekte);
- als je geen milt meer hebt.
- Als je een chronische aandoening hebt, bijvoorbeeld diabetes of longaandoeningen zoals COPD.
- Als je nierdialyse krijgt.
- Als je de voorbije 6 weken een operatie of een andere medische ingreep had.
- Als je een blaassonde hebt (een buisje dat urine afvoert uit je blaas) of een buisje (katheter) in een bloedvat (bijvoorbeeld om regelmatig medicatie of voeding te krijgen).
- Als je een wonde of huidinfectie hebt.
- Als je zwanger bent of de voorbije 6 weken bevallen bent.
- Als je de voorbije 6 weken een zwangerschap verloor of een abortus had.
- Als je drugs inspuit of veel alcohol drinkt.
👶Kinderen
Bij kinderen is de kans op sepsis groter in deze situaties:
- bij baby’s jonger dan 1 jaar;
- bij vroeggeboren baby’s;
- als de moeder op het einde van de zwangerschap of rond de bevalling een infectie had;
- bij een verminderde weerstand of een ernstige chronische aandoening;
- na een recente wonde, operatie of andere medisch ingreep;
- als je kind een blaassonde heeft.
Hoe vaak komt sepsis voor?
Naar schatting krijgen in België elk jaar ongeveer 41.000 mensen sepsis. Dat is ongeveer 1 op de 300 inwoners per jaar. Daarvan overlijden er elk jaar ongeveer 7.700 mensen aan. Exacte cijfers zijn er niet, omdat sepsis niet systematisch geregistreerd wordt.
Ongeveer 1 op de 5 mensen met sepsis overlijdt. Bij een septische shock is de kans op overlijden nog hoger. Hoe sneller de behandeling start, hoe groter de kans op een goed herstel.
Sepsis komt vooral voor bij oudere mensen: ongeveer 2 op de 3 mensen met sepsis zijn ouder dan 65 jaar. Bij kinderen komt sepsis het vaakst voor bij baby’s jonger dan 1 jaar.
Hoe kan je sepsis herkennen?
Sepsis is meestal het gevolg van een gewone infectie die erger wordt. Je toestand kan dan heel snel verslechteren.
🧓Bij volwassenen
Sepsis is niet makkelijk te herkennen. De eerste klachten, zoals koorts en je ziek voelen, lijken vaak op die van een gewone infectie.
Wordt een infectie plots erger? Of lijkt ze niet goed te genezen, ondanks een behandeling (meestal antibiotica)? Let dan op voor sepsis als je de volgende klachten hebt:
- je erg ziek of zwak voelen;
- koorts (meer dan 38°C) of juist heel lage temperatuur (minder dan 36°C);
- koude rillingen;
- een snelle hartslag of ademhaling;
- een bleke, klamme of zweterige huid;
- duizeligheid of het gevoel dat je gaat flauwvallen;
- minder plassen dan normaal;
- verwardheid.
Je kan je ook misselijk voelen, overgeven, last hebben van diarree of hevige spierpijn hebben.
Ook zonder koorts kan je sepsis hebben. Vooral bij oudere of kwetsbare mensen kan plotse verwardheid of niet meer kunnen rechtstaan het enige teken zijn.
Meerdere van deze symptomen komen ook bij veel andere aandoeningen voor. Twijfel je of voel je je ongerust? Neem dan contact op met je arts.
⚠️Alarmtekenen
Bel onmiddellijk 112 bij een of meer van deze alarmtekenen:
- heel erg verward, suf of onduidelijk praten;
- heel erg kortademig;
- een hele dag niet plassen;
- hevige rillingen of spierpijn;
- een grauwe, blauwe of gevlekte huid, lippen of tong;
- paarsrode stipjes of vlekjes (puntbloedingen of petechiën) op je huid die je niet kan wegdrukken;
- je plots heel erg ziek voelen.
👶Bij baby’s en jonge kinderen
Bij baby’s en jonge kinderen zijn de klachten vaak minder duidelijk. Neem dringend contact op met je arts als je kind:
- niet wil eten of drinken;
- ongewoon prikkelbaar is, of zwak en aanhoudend huilt;
- minder plast dan normaal (droge luiers);
- koorts of een ongewoon lage temperatuur heeft.
⚠️Alarmtekenen
Bel meteen 112 in deze situaties:
- Je kind is heel slap of suf, reageert niet goed op wat er rondom gebeurt of wordt moeilijk wakker.
- Je kind ademt heel snel, kreunt of heeft adempauzes.
- Je kind heeft een gevlekte, grauwe of blauwe huid of blauwe lippen.
- Je kind heeft paarsrode vlekjes die je niet kan wegdrukken.
- Je kind heeft een stuip.
- Je kind voelt ongewoon koud aan.
Hoe stelt je arts sepsis vast?
💬🔎Gesprek en lichamelijk onderzoek
Je arts denkt aan sepsis als je ernstig ziek bent en er mogelijk een infectie is. Hij of zij stelt je een paar vragen en onderzoekt je.
Je arts bekijkt ook of je verward bent. Is dat het geval? Dan kunnen je familie of vrienden je arts helpen met informatie.
Denkt je arts aan sepsis? Dan verwijst die je onmiddellijk door naar het ziekenhuis.
🏥Onderzoek in het ziekenhuis
In het ziekenhuis onderzoekt je arts waar de infectie zit en of je organen schade hebben. Daarvoor kunnen bijvoorbeeld deze onderzoeken nodig zijn:
- een urine- en bloedonderzoek;
- een bloedkweek:
- In het labo kijken ze of er bacteriën in je bloed groeien, en welke.
- Zo kan je arts het juiste antibioticum kiezen.
- beeldvorming (bijvoorbeeld een longfoto).
Een bloedkweek gebeurt liefst vóór je antibiotica krijgt. Het onderzoek mag de start van antibiotica nooit vertragen.
Wat kan je zelf doen?
- 📞 Denk je dat jij of iemand in je omgeving sepsis heeft? Zoek dan dringend medische hulp. Bel 112 bij ernstige alarmtekenen. Hoe sneller de behandeling start, hoe groter de kans op herstel.
- 📞 Verbetert een infectie niet of wordt het slechter, ondanks een behandeling? Contacteer dan je arts.
- 🗪 Mag je na een raadpleging naar huis? Vraag dan:
- bij welke klachten je opnieuw hulp moet zoeken;
- hoe je snel een arts bereikt, ook ’s nachts en in het weekend.
- 📝 💊 Krijg je antibiotica voorgeschreven? Neem ze zoals afgesproken met je arts en apotheker.
- 💉 👶 Laat je kind vaccineren volgens het basisvaccinatieschema. Vaccins beschermen tegen een aantal bacteriën die sepsis kunnen veroorzaken, zoals pneumokokken en meningokokken.
- 💉 🧓 Voor sommige volwassenen met een verhoogd risico is een vaccin tegen pneumokokken aangeraden.
Wat kan je arts doen?
🏥In het ziekenhuis
De behandeling van sepsis gebeurt in het ziekenhuis.
- Je krijgt zo snel mogelijk antibiotica via een infuus. Je arts wacht niet op de resultaten van de bloedkweek.
- Je krijgt eerst een antibioticum dat tegen veel soorten bacteriën werkt, soms een combinatie.
- Zijn de resultaten van de bloedkweek bekend? Dan past je arts de behandeling aan.
- Je krijgt ook vocht via een infuus. Zo nodig krijg je ook zuurstof en medicatie die je bloeddruk verhoogt.
- Je arts behandelt ook de oorzaak van de infectie. Soms is daarvoor een ingreep nodig. Bijvoorbeeld om een etterbuil leeg te maken of een geïnfecteerde katheter weg te nemen.
- Je zorgverleners controleren regelmatig je bloeddruk en of je organen goed blijven werken.
- Vaak gebeurt dit op de dienst intensieve zorg. Bij een septische shock is dat altijd zo.
📅Na de behandeling
Bij herstel na sepsis is schade aan je organen, bijvoorbeeld je nieren, meestal tijdelijk. Het herstel kan wel lang duren. Veel mensen die sepsis overleven, hebben in het eerste jaar nog klachten. Het gaat bijvoorbeeld om:
- vermoeidheid;
- Spierzwakte;
- geheugen- en concentratieproblemen;
- angst of neerslachtigheid.
Soms blijven klachten langer bestaan, zoals pijn, zwakte of een verdoofd gevoel door zenuwschade. Ook een nieuwe ziekenhuisopname in de eerste maanden komt regelmatig voor. Heb je klachten die blijven aanslepen? Bespreek dat dan met je arts.
Bij kinderen volgt je arts de gezondheid en ontwikkeling goed op. Sommige kinderen ervaren na sepsis problemen met bewegen, horen of leren.
Meer weten?
Patiëntenverenigingen en zelfhulpgroepen
Sepsibel: een patiëntenvereniging voor mensen met sepsis en hun familieleden