Ebola-uitbraak in Congo en Oeganda dreigt groter te worden, het risico voor België blijft heel laag

Waar komt dit nieuws vandaan?

Voor een ebola-uitbraak in het noordoosten van Congo, waarbij ook enkele besmette mensen de grens overstaken naar buurland Oeganda, riep de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) op 15 mei 2026 een internationale gezondheidsnoodtoestand uit (1). Dat is een signaal aan andere landen om mee te helpen.

Het gaat om een uitbraak door het bundibugyo-ebolavirus. Dat is een zeldzamere soort ebola dan het virus achter de meeste eerdere grote uitbraken. De uitbraak speelt zich af in een regio met gewapend conflict, waar veel mensen op de vlucht zijn en de gezondheidszorg al zwaar belast was.

Bron

(1) WHO. Bundibugyo virus disease outbreak. 17 mei 2026.

Hoe moet je dit nieuws interpreteren?

Eerdere ebola-uitbraken

Ebola werd ontdekt in 1976. Er waren toen 2 uitbraken rond hetzelfde moment in Centraal-Afrika. De ziekte is vernoemd naar de rivier de Ebola in Congo. Sindsdien zijn er meer dan 20 uitbraken beschreven, vooral in Congo, Oeganda, Soedan en Gabon (2).

Er bestaan verschillende ebolavirussen, waarvan er 3 mensen ziek maken: het zaire-, het sudan- en het bundibugyo-ebolavirus. Hoe dodelijk de ziekte is, verschilt sterk en hangt af van het virus en de omstandigheden.

• Het zaire-ebolavirus is historisch het dodelijkst: gemiddeld sterven ongeveer 8 op de 10 zieke mensen. Deze soort zorgt voor de meeste grote uitbraken, waaronder ook de grootste ebola-uitbraak ooit: die in West-Afrika tussen 2013 en 2016. Er waren toen meer dan 28.000 besmettingen en ruim 11.000 doden.
• Bij het sudan-ebolavirus overlijdt gemiddeld ongeveer de helft van de zieke mensen.
• Bij het bundibugyo-ebolavirus ligt dat historisch lager, rond 1 op de 4. Deze soort werd pas in 2007 ontdekt, in het Bundibugyo-district in Oeganda.

Waarom is deze uitbraak moeilijker te stoppen?

Deze uitbraak verschilt op een paar manieren van de meeste vorige (3):

• Ze wordt veroorzaakt door het bundibugyo-ebolavirus, waarvan dit nog maar de derde bekende uitbraak is.
  • Voor het zaire-ebolavirus, waar zorgverleners meer ervaring mee hebben, bestaan intussen goedgekeurde vaccins en medicijnen. Maar die werken niet zomaar tegen het bundibugyo-ebolavirus.
  • Voor deze soort is er dus nog geen goedgekeurd vaccin en geen bewezen specifieke behandeling die je overal kan gebruiken.

• De plek maakt het extra moeilijk. De uitbraak vindt plaats in de noordoostelijke provincies van Congo, in een conflictgebied met mensen op de vlucht. Dat betekent dat de zorg al onder druk staat en hulpverleners niet altijd veilig kunnen werken.

• Het is niet altijd makkelijk te herkennen. Bij eerdere bundibugyo-uitbraken duurde het soms ongeveer 3 maanden voor artsen de ziekte herkenden. In die tijd kon het virus zich verder verspreiden (4).

• Die vertraging heeft belangrijke gevolgen. Hoe later een uitbraak wordt opgemerkt, hoe langer en groter ze gemiddeld wordt (5). Deze uitbraak werd laat herkend en groeit snel: half juni 2026 ging het al om meer dan 780 bevestigde besmettingen en ruim 180 doden in Congo. En dat aantal stijgt nog.

• Ook snel testen blijft een probleem. Om de ziekte te stoppen, moet je verdachte gevallen snel kunnen opsporen, bevestigen, isoleren en hun contacten opvolgen. Voorlopig is er geen sneltest die betrouwbaar genoeg is voor het bundibugyo-type (6).

• Er heerst wantrouwen tegenover de zorgverleners, want er circuleert veel misinformatie over deze ebola-uitbraak. Dat heeft als gevolg dat mensen ook geen vertrouwen hebben in de aangeboden zorg en zich niet altijd aan de voorzorgsmaatregelen houden.

Door al deze zaken samen kan de regio de uitbraak niet op eigen kracht stoppen. Extra hulp van buitenaf, met mensen, materiaal en geld, is nodig om de verspreiding in te dijken.

Risico voor België blijft heel laag

Iemand is pas besmettelijk wanneer die echt ziek is. Bovendien verspreidt ebola zich niet via de lucht, anders dan de griep, mazelen of covid. Het virus gaat over via direct contact met bloed of lichaamsvochten van iemand die ziek is. Of met het lichaam van iemand die aan ebola overleed (bijvoorbeeld bij een begrafenis), want ook lijken zijn nog een tijdje besmettelijk.

Het is niet onmogelijk dat een besmet persoon de besmetting naar België meebrengt. Iemand kan tijdens een reis besmet raken en pas later ziek worden, want de ziekte breekt 2 tot 21 dagen na de besmetting uit. Maar het Europese gezondheidsagentschap ECDC schat het risico voor de algemene bevolking in de EU als heel laag in (7). Iemand die besmet is, wordt in ons zorgsysteem snel herkend, geïsoleerd en opgevolgd, met opsporing van de contacten. Zo blijft de kans op verdere verspreiding klein.

Conclusie

Ebola is een ernstige, vaak dodelijke ziekte. De huidige uitbraak in Congo en Oeganda raakt moeilijk onder controle door een samenspel aan factoren, waaronder misinformatie. Het gaat om een zeldzamere ebolasoort zonder goedgekeurd vaccin of behandeling, een gebrek aan snelle testen en een conflictgebied dat hulp moeilijker maakt. Voor België is de kans op een uitbraak heel klein, omdat ebola enkel via nauw contact met lichaamsvochten overgaat en niet via de lucht. Een zeldzaam ingevoerd geval is mogelijk, maar ons zorgsysteem kan zo'n geval snel herkennen en isoleren.

Referenties

• (2) Malvy D, McElroy AK, de Clerck H, Günther S, van Griensven J. Ebola virus disease. Lancet 2019;393(10174):936-948.
• (3) Ngongo N, Boum Y, Fallah MP, et al. The rapidly expanding Bundibugyo Ebola outbreak in conflict-affected eastern DRC: the need to translate lessons from the 2018-2020 Ebola response. The Lancet Regional Health - Africa 2026.
• (4) MacNeil A, Farnon EC, Morgan OW, et al. Filovirus outbreak detection and surveillance: lessons from Bundibugyo. J Infect Dis 2011;204 Suppl 3:S761-S767.
• (5) Matson MJ, Chertow DS, Munster VJ. Delayed recognition of Ebola virus disease is associated with longer and larger outbreaks. Emerg Microbes Infect 2020;9(1):291-301.
• (6) Abdool Karim S, Mahomed S, Lewis L, et al. Urgent need for a reliable rapid diagnostic test for the Ebola epidemic caused by Bundibugyo virus in Africa. The Lancet 2026;407:2346-2348.
• (7) European Centre for Disease Prevention and Control. Threat assessment brief: Ebola disease outbreak caused by Bundibugyo virus - Democratic Republic of the Congo and Uganda. Mei 2026.