Wat zijn nierstenen?
Nierstenen ontstaan wanneer er te veel afvalstoffen in je urine zitten:
- De nieren filteren afvalstoffen uit het bloed. Bijvoorbeeld zouten en mineralen.
- Die afvalstoffen komen in je urine terecht en plas je uit.
- Zitten er te veel afvalstoffen in je urine? Dan klonteren ze samen.
- In het begin zijn die klonters microscopisch klein, maar geleidelijk aan worden ze groter: van enkele millimeters tot een echte steen.
Lees verder onder de afbeelding
Niercrisis
Soms komen nierstenen los en gaan ze mee met je urine:
- Meestal plas je ze uit.
- Blijven ze vastzitten tussen je nier en je blaas? Dan blokkeren ze je urine en krijg je een pijnlijke niercrisis.
⚠️ Contacteer je huisarts onmiddellijk als je:
- hevige pijn hebt in je buik of zij;
- niet meer kan plassen.
Verschillende soorten
Er zijn verschillende soorten nierstenen, afhankelijk van de afvalstoffen die samenklonteren:
- calciumstenen
- urinezuurstenen
- stenen die gevormd worden door een infectie van de urinewegen.
Je arts kan voorstellen om te onderzoeken welk soort niersteen je hebt.
Hoe vaak komen nierstenen voor?
Nierstenen komen vaak voor: ongeveer 1 op de 10 mensen krijgt er ooit mee te maken.
Mannen hebben vaker nierstenen dan vrouwen. Kinderen en adolescenten hebben maar zelden nierstenen.
De helft van de mensen met nierstenen krijgt later opnieuw nierstenen. Wie wel of niet hervalt, is moeilijk te voorspellen.
Je hebt meer kans om nierstenen te krijgen als je:
- weinig drinkt;
- veel zout eet;
- diabetes hebt;
- overgewicht of metabool syndroom hebt;
- vader, moeder, zus of broer nierstenen heeft (gehad).
Hoe kan je nierstenen herkennen?
Veel nierstenen geven geen klachten. Zolang ze in je nier zitten, voel je ze meestal niet. Soms komen ze mee met je urine en plas je ze uit.
Hoe kan je een niercrisis herkennen?
- Een niercrisis is een plotse hevige pijn in de zij of in de buik die in golven opkomt.
- De pijn straalt uit van je zij juist onder je ribben schuin naar je onderbuik.
- Soms voel je de pijn tot in je lies en teelbal.
- De aanval kan zo hevig zijn dat je niet kan stilzitten.
Je kan ook last hebben van:
- misselijkheid en overgeven;
- zweten;
- pijn of een branderig gevoel bij het plassen;
- het gevoel dat je vaker moet plassen;
- bloed of etter in je urine.
Nierstenen die vastzitten, kunnen leiden tot een infectie. Bij een infectie kan je koorts krijgen.
⚠️ Contacteer je huisarts onmiddellijk als je:
- hevige pijn hebt in je buik of zij;
- niet meer kan plassen.
Hoe stelt je arts nierstenen vast?
Je arts luistert naar je klachten en onderzoekt je.
Meestal gebeurt er een urineonderzoek. Daarmee gaat je arts na of er bloed in je urine zit en of er een infectie aanwezig is. Bloed in de urine komt vaak voor bij een niersteen. Dat komt doordat de steen tegen de urineleider schuurt. Meestal zie je het niet zelf met het blote oog, maar zien ze het wel in het labo.
Soms verwijst je arts je door voor radiologisch onderzoek, zoals een echografie, een CT-scan of een röntgenfoto.
Heb je koorts of maar één nier? Dan word je onmiddellijk doorverwezen voor een CT-scan.
Ben je zwanger? Dan kan het zijn dat je na de echografie wordt doorverwezen voor een MRI-scan.
Je arts of verpleegkundige zal soms bloed trekken:
- om de werking van je nieren na te kijken;
- om een eventuele oorzaak van je niersteen op te sporen.
Wat kan je zelf doen?
Niercrisis
- Heb je veel pijn? Neem dan contact op met je arts.
- Tijdens een niercrisis mag je gewoon eten en drinken. Maar: extra veel drinken kan de pijn tijdelijk verergeren. Bespreek met je arts wat je in dat geval best doet.
- Kan je de niersteen uitplassen? Probeer de steen dan op te vangen:
- Plas door een zeefje, eventueel met een filterpapiertje (koffiefilter).
- Of plas in een potje en zeef je urine erna.
- Je arts laat de steen onderzoeken om beter advies te geven.
Nierstenen voorkomen
Drink voldoende
- Drink 2 à 3 liter verspreid over de dag (als volwassene).
- Water heeft de voorkeur, maar koffie of thee kan ter afwisseling.
- Zo blijf je voldoende plassen en verklein je de kans op nieuwe nierstenen.
Eet gezond en gevarieerd
Wat je eet, kan een invloed hebben op je kans om opnieuw nierstenen te krijgen.
- Eet veel groenten, fruit en vezels.
- Beperk vlees tot maximaal één keer per dag.
- Gebruik niet te veel zout:
- Voeg geen zout toe bij de bereiding van de maaltijd.
- Vermijd producten die rijk zijn aan zout. Bijvoorbeeld gerookt vlees en vis, bouillonblokjes, kant-en-klare maaltijden, fastfood of chips.
- Eet voldoende zuivelproducten. Bijvoorbeeld yoghurt, melk, kefir of plantaardige drinks die verrijkt zijn met calcium.
Streef naar een gezond gewicht
Heb je overgewicht? Afvallen kan de kans op nierstenen verkleinen.
Pas je voeding aan als je weet welk soort niersteen je hebt
- Heb je een calciumsteen? Vermijd dan voeding met veel oxaalzuur, zoals spinazie, paprika, noten, dadels en chocolade.
- Heb je een urinezuursteen? Vermijd dan voeding met veel purines, zoals rood vlees, vis, alcohol en frisdrank.
Wil je iets aan je voeding veranderen? Bespreek dat dan eerst met je arts.
Wat kan je arts of zorgverlener doen?
De aanpak hangt af van:
- je klachten;
- de grootte van de niersteen;
- de plaats van de niersteen.
Als je geen klachten hebt, moeten nierstenen niet behandeld worden.
Spoedgevallen
In sommige gevallen verwijst je huisarts je onmiddellijk door naar spoedgevallen. Bijvoorbeeld als je koorts hebt, als je zwanger bent of als je maar één nier hebt.
Medicatie
Op basis van je klachten schrijft je arts medicatie voor:
- Pijnstillers:
- Meestal krijg je niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID’s), zoals ibuprofen of naproxen.
- Deze pijnstillers bestaan in de vorm van een pil, een zetpil, een prik in de bil of een infuus (in het ziekenhuis).
- Neem de pijnstillers op vaste tijdstippen zodat de pijn onder controle blijft.
- Probeer na een paar dagen of het ook zonder pijnstillers lukt.
- Gebruik een NSAID altijd in een zo laag mogelijke dosis en zo kort mogelijk. Zo verminder je het risico op bijwerkingen voor je maag, hart of nieren.
- Alfa-blokkers, zoals tamsulosine:
- Deze medicatie ontspant de spieren van de blaas en urineleiders. Daardoor kan de steen gemakkelijker passeren.
- Deze medicatie kan bijwerkingen hebben, zoals duizeligheid. Bespreek met je arts de voor- en nadelen.
- Medicatie tegen misselijkheid of overgeven.
- Heb je ook een urineweginfectie? Dan krijg je antibiotica.
Behandeling bij de uroloog
Verbeteren je klachten niet? Dan verwijst je arts je door naar een specialist (uroloog). Mogelijke behandelingen zijn:
- De steen verbrijzelen met schokgolven.
- De steen verwijderen via de plasbuis.
- Soms een operatie: de steen wordt dan via de rug uit de nier verwijderd.
Elke behandeling heeft voor- en nadelen. De uroloog bekijkt samen met jou wat de beste keuze is.
Opvolging
- Je huisarts zal je opvolgen.
- Heb je de niersteen kunnen opvangen? Neem die dan meer naar je volgende afspraak. Zo kan het labo onderzoeken welk soort steen het is. Voor de behandeling helpt het soms om te weten welk soort steen het is.
- Een diëtist kan je voedingsadvies geven.
Meer weten?
- PlasPraat: nier- of blaassteen bij mannen en bij vrouwen
- Thuisarts: Ik heb een pijnaanval door een niersteen
- De Nierstichting: Nierstenen
- Vlaamse Nefrologische Diëtisten: Voedingsadvies bij nierstenen
- Gebruik je medicijnen? Zoek eenvoudig betrouwbare informatie op FarmaInfo.