Wat is obesitas?
Deze tekst gaat over obesitas bij kinderen en jongeren. Info over obesitas bij volwassenen vind je hier.
Als er te veel lichaamsvet opstapelt, spreken we van overgewicht. Een ernstige vorm van overgewicht is obesitas. De opgestapelde hoeveelheid vet heeft dan een negatief effect op de gezondheid.
Obesitas is een chronische aandoening. Het houdt meestal lang aan en vraagt langdurige begeleiding.
Obesitas is geen kwestie van te weinig wilskracht.
Hoe ontstaat obesitas bij kinderen?
Obesitas ontstaat door een samenspel van factoren. De belangrijkste zijn:
- hoe het lichaam van je kind honger en verzadiging regelt;
- erfelijke aanleg;
- de omgeving;
- de leefgewoontes van je kind.
Ook stress en bepaalde medicijnen kunnen een invloed hebben.
De ‘omgeving van je kind’ betekent zowel je thuis, je buurt als de maatschappij:
- Thuis: Welk eten en drinken is er in huis? Hoe eten jullie samen? Hoe ziet de dag van je kind eruit? Hoe slaapt je kind? Hoeveel schermtijd heeft je kind?
- Je buurt: Hoeveel ruimte is er om te bewegen? Hoeveel fastfood is er in de buurt? Vind je makkelijk verse groenten, fruit en ander gezond eten?
- De maatschappij: reclame voor ongezond eten, het slankheidsideaal, enzovoort.
Wat zijn de gevolgen voor kinderen?
Obesitas heeft negatieve gevolgen voor de gezondheid, ook bij kinderen:
- Het verhoogt de kans op verschillende aandoeningen. Bijvoorbeeld een hoge bloeddruk, diabetes type 2 en slaapapneu.
- Het kan een invloed hebben op hoe je kind zich voelt. Je kind heeft meer kans op een lager zelfbeeld, om zich angstig te voelen of om gepest te worden.
Hoe vaak komt obesitas voor bij kinderen en jongeren?
Obesitas bij kinderen is een steeds groter probleem in de wereld. Dit zijn de cijfers voor België:
- 4 op de 100 kinderen van 3 tot 9 jaar hebben obesitas.
- 7 op de 100 jongeren van 10 tot 17 jaar hebben obesitas.
Hoe kan je obesitas herkennen bij je kind?
Als ouder is het niet altijd makkelijk om op te merken dat je kind te zwaar is. Twijfel je? Bespreek het dan met je arts.
Hoe stelt je arts obesitas vast bij je kind?
Je arts zal je kind wegen en meten hoe groot het is. Soms meet je arts ook de middelomtrek.
Op basis van de lengte en het gewicht van je kind, berekent je arts de Body Mass Index (BMI). De BMI geeft een idee van de vetmassa.
De BMI-waarden worden uitgezet op een speciale groeicurve. Daarmee kan je arts voorspellen welke BMI je kind zal hebben als het 18 jaar is. Is dat meer dan 30? Dan gaat het over obesitas.
Vervolgens bepaalt je arts hoe ernstig de obesitas is (stadium 0 tot 3). Je arts vraagt eerst aan jou en je kind of het oké is om over het gewicht te praten. Daarna bekijken jullie samen:
- de lichamelijke gezondheid van je kind:
- Je arts meet de bloeddruk van je kind.
- Je arts trekt bloed om de bloedsuiker, cholesterol en leverwaarden te controleren.
- hoeveel je kind beweegt;
- hoe je kind slaapt;
- hoe je kind zich voelt;
- hoe het met je kind gaat in je gezin, op school en in de buurt.
Je arts kijkt dus naar meer dan het gewicht alleen.
Wat kan je zelf doen?
De focus ligt niet op afvallen, maar op gezondheid en je goed voelen. Een gezonde levensstijl verbetert de bloeddruk, de bloedsuiker, de cholesterol, de conditie, de slaap en het zelfvertrouwen van je kind, ook als het gewicht hetzelfde blijft. Bij kinderen die nog groeien, is het vaak al een succes als ze hun gewicht kunnen behouden.
Leg thuis dus de nadruk op gezond eten, bewegen en slapen, niet op het gewicht van je kind.
Het is moeilijk voor een kind om anders te eten en meer te bewegen als de rest van het gezin dat niet doet. Verander daarom samen, als gezin, je leefgewoontes.
Gezond eten
- De voedingsdriehoek legt uit wat en hoe een kind of jongere best eet.
- Eet niet te veel:
- fastfood;
- sterk bewerkte voeding;
- toegevoegde suiker;
- suikerrijke dranken: vervang ze door water, dat maakt een groot verschil.
- Kies vaker voor volkorenproducten, groenten en fruit.
- Help je kind op een gezonde manier met eten om te gaan volgens de 4 G’s:
- geniet van eten;
- eet gevarieerd;
- eet tot je genoeg hebt;
- eet op vaste momenten (gestructureerd).
- Om je kind te stimuleren om gezond te eten, kan deze regel helpen:
- De ouder bepaalt wat, wanneer en hoe er wordt gegeten.
- Het kind bepaalt of en hoeveel het eet.
Bewegen
Beweeg regelmatig en zit niet te veel stil.
- De bewegingsdriehoek kan je kind op weg helpen.
- Wat je kind precies doet en hoe lang en intensief het beweegt, is niet zo belangrijk. Het belangrijkste is dát je kind beweegt en het volhoudt.
Slapen
Een goede nachtrust is een belangrijk onderdeel van een gezonde levensstijl.
Je goed voelen
Let op hoe je kind zich voelt. Als ouder kan je je kind helpen om zich goed te voelen in zijn of haar lichaam. Bijvoorbeeld door met je kind op een positieve manier over gewicht en gezondheid te praten.
- Focus niet op gewicht, maar op wat je met je lichaam kan (springen, dansen, knuffelen …) en wat je lichaam voor je doet.
- Praat over wat je kind op sociale media ziet.
| Zie Meer weten? voor meer tips om gezond te leven en je goed in je vel te voelen. |
Maak je je zorgen om je kind?
Maak je je zorgen over het welzijn of eetgedrag van je kind? Bespreek dat dan met je huisarts of kinderarts.
Wat kan je arts of zorgverlener doen?
Je levensstijl aanpassen is niet eenvoudig. Daarom krijgt je kind hulp van verschillende zorgverleners:
- een arts;
- een diëtist;
- een kinesist;
- een bewegingsdeskundige;
- een psycholoog.
Arts
Je arts:
- spreekt samen met jou en je kind haalbare doelen af;
- gaat na wat helpt en wat er in de weg zit om die doelen te behalen;
- volgt je kind langdurig op en stuurt bij waar nodig.
Probeer niet ontmoedigd te raken als het even minder goed gaat. Vooruitgang gaat zelden in een rechte lijn. Er zijn betere periodes en mindere periodes. Lukt het niet om een doel te behalen? Dan kan je bij je arts terecht voor hulp en advies.
Diëtist
Een diëtist helpt je kind om zijn of haar leefgewoontes aan te passen.
De bedoeling is om:
- de gezondheid van je kind te verbeteren;
- een gezond lichaamsgewicht te behouden;
- de aandacht te verleggen van ‘op je lijn letten’ naar ‘evenwichtig leren eten’.
De verplichte ziekteverzekering betaalt een behandeling door een diëtist terug voor kinderen met overgewicht of obesitas.
Kinesist of bewegingsdeskundige
Een kinesist of bewegingsdeskundige helpt je kind op weg naar een actievere levensstijl. Dat betekent:
- zo weinig mogelijk stilzitten;
- genoeg lichaamsbeweging.
Psycholoog
Een psycholoog kan je kind en je gezin helpen om:
- gewoontes te veranderen en vol te houden;
- beter om te gaan met emoties, stress of eetproblemen;
- om te gaan met pesten of ontevredenheid over je lichaam.
Gespecialiseerde zorg
Heeft je kind matige of ernstige klachten (stadium 2 of 3)? Dan verwijst je arts jullie door naar een pediatrisch multidisciplinair obesitascentrum (PMOC). Daar krijgt je kind een uitgebreid onderzoek en intensievere begeleiding. Die begeleiding wordt voor een groot deel terugbetaald.
Medicatie
Medicatie kan het gewicht en de BMI van je kind verlagen en de gezondheid verbeteren, maar er zijn ook nadelen:
- Medicatie veroorzaakt vaak maag- en darmklachten en andere bijwerkingen.
- De langetermijneffecten bij kinderen zijn nog niet genoeg bekend.
- Je moet de medicatie meestal lange tijd nemen, soms zelfs je hele leven.
Medicatie kan alleen voorgeschreven worden door een pediatrisch multidisciplinair obesitascentrum. Niet door je huisarts.
Meer weten?
- Eetexpert: website met info, hulp en handige materialen over overgewicht en obesitas
- Eetexpert: Informatiepakket voor ouders van kinderen met een hoger gewicht
- Gezond Leven:
- Gezond eten bij kinderen en jongeren
- Beweegadvies voor kinderen en jongeren
- Slaap
- De geluksdriehoek: tools en oefeningen om je gelukkig te voelen
- Wat is je BMI en wat zegt dit over je gewicht?
- RIZIV:
Bronnen
- www.ebpnet.be
- Multimodale aanpak van obesitas bij kinderen. Worel. Jun 2026. (www.worel.be)
- Obesity in children. BMJ Best Practice. Mei 2025.