Wat is te veel kalium in het bloed (hyperkaliëmie)?
Kalium is een mineraal dat belangrijk is voor je lichaam.
- Het helpt mee je bloeddruk te regelen.
- Het is ook belangrijk voor de werking van je zenuwen en spieren.
Je krijgt het vooral binnen via eten en drinken.
Je nieren regelen hoeveel kalium er in je lichaam is. Ze zorgen ervoor dat je juist genoeg kalium uitplast. Zo stijgt of daalt de hoeveelheid kalium in je lichaam nooit te sterk.
In bepaalde gevallen kan je toch te veel kalium in je bloed hebben. Het medische woord daarvoor is hyperkaliëmie. Hoeveel kalium in het bloed normaal is, hangt onder andere af van je leeftijd.
Bij wie komt te veel kalium in het bloed voor?
Te veel kalium in het bloed komt bijna nooit voor bij gezonde personen. Je kan te veel kalium in het bloed hebben als:
- je nieren niet goed werken;
- je bepaalde medicijnen inneemt.
Het gebeurt zelden dat je te veel kalium in je lichaam krijgt door te veel kalium in te nemen door eten of drinken.
Te veel kalium in het bloed (hyperkaliëmie) komt het meest voor bij 3 risicogroepen:
- Mensen bij wie de nieren minder goed werken (nierfalen). Zij kunnen het teveel aan kalium niet genoeg uitplassen. Nierfalen kan plots of geleidelijk ontstaan. Het kan ontstaan door:
- uitdroging bij ernstig overgeven en diarree;
- een ongeval met ernstige spierschade;
- veroudering;
- bepaalde ziektes waarbij de nieren worden aangetast, zoals
- diabetes;
- een te hoge bloeddruk.
- Mensen die bepaalde medicijnen innemen:
- bloeddrukverlagende medicijnen (vochtafdrijvende medicatie, zoals spironolacton);
- medicatie die inwerkt op de nieren, zoals ACE-remmers;
- ontstekingsremmers, zoals ibuprofen.
- Mensen met het syndroom van Addison. Dat is een zeldzame aandoening waarbij er een tekort is aan de hormonen die de aan- en afvoer van kalium in de nieren regelen.
Hoe kan je te veel kalium in het bloed herkennen?
- Bij een lichte verhoging zijn er vaak geen klachten, al kan je soms spierzwakte krijgen.
- Bij ernstige hyperkaliëmie kan je gevaarlijke hartritmestoornissen of een hartstilstand krijgen. Heb je last van hartkloppingen, een onregelmatige hartslag of erge spierzwakte? Neem dan meteen contact op met je arts of ga naar spoed.
Hoe stelt je arts te veel kalium in het bloed vast?
Je arts kan denken aan te veel kalium als je klachten hebt zoals spierzwakte en hartritmestoornissen. Soms wordt het ook toevallig ontdekt bij een bloedonderzoek, of op basis van afwijkingen op een hartfilmpje (elektrocardiogram).
Soms kan het bloedonderzoek een verkeerd resultaat geven. Het lijkt dan alsof er te veel kalium in je bloed zit, maar dat is niet echt zo. Dat noemen we pseudohyperkaliëmie. Het kan bijvoorbeeld komen door beschadiging van bloedcellen bij het prikken, of een vertraging in het transport naar het labo. Je arts laat daarom altijd nog een tweede bloedafname doen om te controleren of het resultaat klopt.
Geeft ook de tweede bloedafname aan dat je te veel kalium in je bloed hebt? Dan zoekt je arts de oorzaak en bekijkt die of behandeling nodig is.
Wat kan je zelf doen?
Behoor je tot een risicogroep? Dan kan het zinvol zijn om minder kalium via je voeding in te nemen. Kalium komt in heel wat voedingsmiddelen voor. Voedingsmiddelen waar veel kalium in zit, kan je dan het best beperken of vermijden:
- 🍞 volkoren producten,
- 🧃 fruitsappen en gedroogd fruit,
- 🥤 groentesappen,
- 🥫 tomatenpuree en ketchup,
- 🍟 kant-en-klare frieten en chips,
- 🥜 noten en zaden,
- 🫘 peulvruchten,
- 🍫 producten met cacao,
- ☕ koffie.
Soms is het nodig om de hoeveelheid aardappelen, groenten en fruit te beperken. Een diëtist kan je helpen om de juiste keuze te maken en een aangepast dieet met weinig kalium opstellen.
Let ook op met zoutvervangers🧂. Veel van deze producten bevatten kaliumzout (kaliumchloride) in plaats van gewoon zout (natriumchloride). Ze kunnen de hoeveelheid kalium in je bloed verder verhogen, zeker als je nieren minder goed werken. Gebruik ze dus alleen na overleg met je arts of diëtist.
Heb je een nierziekte? Overleg dan steeds met je arts voor je nieuwe medicatie of supplementen inneemt.
Wat kan je arts of zorgverlener doen?
De behandeling hangt af van hoe ernstig de hyperkaliëmie is.
- Bij ernstige hyperkaliëmie (meestal bij waarden vanaf ongeveer 6,5 mmol/L of bij klachten zoals hartritmestoornissen) moet je naar het ziekenhuis. Je krijgt daar een behandeling via een infuus om de kalium snel te doen dalen. In erge gevallen kan een nierdialyse nodig zijn.
- Ben je niet in levensgevaar? Dan probeert je arts met medicatie in pilvorm of via een lavement (darmspoeling) het kaliumgehalte in je bloed te doen dalen.
- Ben je uitgedroogd? Dan moet je het tekort aan vocht aanvullen, zodat je nieren beter kunnen werken en kalium kunnen uitscheiden.
Zijn de verhoogde waardes het gevolg van medicatie?
Dan laat je arts je stoppen met de medicatie of past die de dosis aan. Ook voedingssupplementen die kalium bevatten, kan je dan niet meer gebruiken. Je arts legt je uit welke producten veilig zijn en welke je beter vermijdt.
Moet je een dieet volgen waarbij het kalium beperkt wordt?
Dan kan een diëtist je daar goed bij helpen. Gebruik geen zoutvervangers (kaliumzout) zonder overleg met je arts of diëtist.
Meer weten?
- Voedingscentrum: kalium
- Gebruik je medicijnen? Zoek eenvoudig betrouwbare informatie op FarmaInfo.