Voedselvergiftiging

Wat is een voedselvergiftiging?

Een voedselvergiftiging is een maag-darminfectie die wordt veroorzaakt door het eten van voedsel of het drinken van water dat besmet is met bacteriën of virussen. Ook gifstoffen afgescheiden door bacteriën kunnen de symptomen veroorzaken.

Bacteriële infecties

Meestal is een bacterie de oorzaak van een voedselvergiftiging.

De meest voorkomende ziekteverwekkers zijn Clostridium perfringens, salmonella, campylobacter, Bacillus cereus en Staphylococcus aureus. Die bacteriën gedijen het best in voedingsmiddelen met dierlijke eiwitten (bijv. kip, eieren, runds- of varkensvlees, schaaldieren, melk) en in gerechten die koud geserveerd worden (bijv. salades, mayonaise).

Virale infecties

Virussen (zoals het norovirus, rotavirus of adenovirus) worden meestal op het voedsel overgedragen door iemand die zelf besmet is. Op die manier kunnen epidemieën zich ontwikkelen.

Botulisme

Een heel zeldzame, maar heel ernstige infectie is botulisme. Botulisme wordt veroorzaakt door de bacterie Clostridium botulinum. Een mogelijke bron van botulisme zijn zelfgemaakte conserven.

De klachten beginnen 12 tot 36 uur nadat je gegeten hebt. Je bent plots moe, duizelig en krijgt een droge mond.

Later kunnen nog andere symptomen optreden, zoals spierzwakte, slecht zien en slikproblemen.

Opvallend is dat botulisme geen diarree of buikklachten veroorzaakt.

⚠️ Het is heel belangrijk dat je botulisme snel herkent en dat je snel medische hulp krijgt.

Hoe vaak komen voedselvergiftigingen voor?

Voedselvergiftigingen komen heel vaak voor. Exacte cijfers zijn niet gekend, omdat dit heel moeilijk te meten is. Jaarlijks worden meer dan 10.000 mensen in België opgenomen in het ziekenhuis met diarreeklachten, maar niet per se veroorzaakt door een voedselvergiftiging.

Hoe kan je een voedselvergiftiging herkennen?

Krijg je na het eten klachten zoals overgeven, diarree of hevige buikpijn? Dan is de kans groot dat je een voedselvergiftiging hebt opgelopen. De klachten ontstaan meestal plots.

De tijd tussen het eten van het besmette voedsel en de klachten kan variëren van 3 uur tot 3 dagen na het eten. Meestal treden de klachten binnen de 24 uur op.

• Diarree is bijna altijd het belangrijkste symptoom van een voedselvergiftiging. Soms is het ook het enige symptoom.
• Vaak moet je overgeven en heb je last van buikkrampen, misselijkheid, hoofdpijn en koorts.
• Soms voel je je gewoon ziek.
• Bij bepaalde ziekteverwekkers kan er bloed of slijm in de ontlasting zitten.

Een voedselvergiftiging kan enkele uren tot enkele dagen aanhouden. In de meeste gevallen verdwijnen de klachten na 24 uur.

Hoe stelt je arts een voedselvergiftiging vast?

Je arts zal je vragen stellen en je onderzoeken. Je verhaal en je situatie zijn voor de arts meestal voldoende om een voedselvergiftiging vast te stellen.

Stoelgangonderzoek

In bepaalde gevallen zal je arts je vragen om een beetje stoelgang op te vangen. Onderzoekers in het labo kunnen de ziekteverwekker in de stoelgang opsporen.

Wat kan je zelf doen?

Voedselvergiftiging voorkomen

• Laat voedsel niet te lang in de warmte staan. Bacteriën delen zich beduidend sneller op kamertemperatuur.
• Laat best niet meer dan 12 uur tussen het bereiden en het eten van voedsel. Bewaar je eten in de tussentijd in de koelkast.
• Stel je koelkast in op 7°C of lager. 4 tot 5°C is ideaal.
• Let goed op de houdbaarheidsdatum van voedingsmiddelen.
• Vermijd contact tussen rauwe voedingsmiddelen (bijvoorbeeld vlees bij het barbecueën) en voedingsmiddelen die klaar zijn voor consumptie.
• Was je handen regelmatig tijdens het koken, zeker wanneer je met rauw vlees werkt. Vaak worden voedselvergiftigingen veroorzaakt door met vuile handen een stuk goed doorbakken vlees vast te nemen.
• Werk hygiënisch en was vuil materiaal goed af. Gebruik niet dezelfde snijplanken en mesjes voor rauw vlees en groenten.
• Zorg dat gemalen vlees( zoals hamburgers of gehakt) volledig doorbakken is. Voor een gaaf stuk vlees (zoals een biefstuk) volstaat het om het aan de buitenkant goed te bakken. De bacteriën zijn dan dood.
• Wil je diepgevroren vlees ontdooien? Leg het de dag ervoor in de koelkast of warm het op in de microgolfoven. Bereid het vlees meteen erna.
• Was je handen met water en zeep na elk toiletbezoek én voor je voeding bereidt. Droog je handen af met papieren wegwerpzakdoekjes.
• Je kookt beter niet voor anderen als je diarree hebt.

Voedselvergiftiging behandelen

Meestal gaat een voedselvergiftiging vanzelf voorbij. Het belangrijkste advies is om te rusten en genoeg te drinken.

Eten en drinken

Heb je diarree? Dan bestaat de kans dat je uitdroogt. Drink daarom voldoende:

• Neem regelmatig kleine slokjes. Zelfs bij (hevig) overgeven wordt het grootste deel van wat je drinkt opgenomen.
• Kies voor water, thee of bouillon.

Bij kwetsbare groepen, zoals ouderen of kinderen, of bij tekenen van uitdroging, kan het nuttig zijn om ORS (Oral Rehydration Salts) aan het water toe te voegen. Dat is een zakje met een zoutoplossing dat de opname van vocht bevordert. Daardoor blijft de zout- en vochtbalans in het lichaam in evenwicht. Je vindt het bij de apotheek.

Eten mag, maar je neemt best kleine porties. Ondanks zware diarree is de darm nog in staat om een deel van de calorieën op te nemen.

Medicatie

Er bestaan heel wat geneesmiddelen tegen misselijkheid en diarree. De meeste bestrijden alleen de symptomen. Je geneest niet sneller.

Sommige vrij verkrijgbare medicijnen, zoals loperamide (bijvoorbeeld Imodium ®), mag je in bepaalde omstandigheden niet gebruiken. Bijvoorbeeld bij slijmerige en bloederige diarree. Je arts zal je het juiste advies geven.

Wat kan je arts doen?

• Je arts zal je uitgebreid vragen stellen en onderzoeken.
• Je arts gaat na of er voldoende vocht in je lichaam aanwezig is. In ernstige gevallen stuurt je arts je naar het ziekenhuis.
• Bij een ernstige bacteriële voedselvergiftiging die gepaard gaat met bloederige diarree en/of hevige koorts, schrijft je arts soms antibiotica voor.
• Soms probeert je arts te achterhalen wat de verwekker van de infectie is. Bijvoorbeeld bij een epidemie (meerdere mensen die tegelijkertijd ziek zijn) of als je arts vermoedt dat het een verwekker is die verplicht aan de overheid gemeld moet worden. Vaak gaat het dan om een infectie die je hebt opgelopen in een restaurant of andere publieke plaats.

Wil je zelf melding maken van een voedselvergiftiging? Neem dan contact op met de lokale afdeling van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV). Elke provincie heeft een meldpunt.

Meer weten?

• Thuisarts: Ik ben ziek door iets in het eten
• Gebruik je medicijnen? Zoek eenvoudig betrouwbare informatie op FarmaInfo.

Bronnen

• www.ebpnet.be
• domusmedica.be/richtlijnen/acute-gastro-enteritis (geraadpleegd okt 2019)
• www.zorg-en-gezondheid.be (geraadpleegd okt 2019)
• www.favv.be (geraadpleegd okt 2019)
• www.thuisarts.nl (geraadpleegd okt 2019)
• www.health.belgium.be/nl/voeding (geraadpleegd okt 2019)