gezondheid en wetenschap

Hoofd- en halskanker

Wat is het?

Hoofd- en halskanker is een verzamelnaam voor alle kwaadaardige gezwellen of tumoren die in de hoofd-halsregio voorkomen. Kanker beschadigt het DNA van gewone cellen, waardoor ze onophoudelijk gaan groeien. In de hoofd-halsregio groeien tumoren doorgaans in de neusholte, de sinussen, de keel, de mondholte, het strottenhoofd en de speekselklieren.
In de hoofd-halsregio zijn er een groot aantal verschillende soorten cellen. Een kanker wordt genoemd ofwel naar de regio waar de tumor zich ontwikkelt, ofwel naar het soort cel dat is aangetast. Hoofd- en halskanker of keelkanker is dus een heel breed begrip. De Wereldgezondheidsorganisatie classificeert in de hoofd-halsregio alleen al meer dan 50 soorten tumoren. De meeste kwaadaardige tumoren ontstaan in het slijmvlies van de hoofd-halsregio. Overmatig roken en alcoholmisbruik doen het risico op deze kankers aanzienlijk toenemen. Vooral het gelijktijdige gebruik van alcohol en tabak vergroot de kans op keelkanker.
Niet alle mensen met hoofd-halskanker hebben herkenbare risicofactoren. De laatste jaren wordt ook een stijgend aantal tumoren vastgesteld door het Humaan Papillomavirus (HPV). Dit virus ligt ook aan de basis van baarmoederhalskanker. Het virus is seksueel overdraagbaar en kan via orale seks in het mondslijmvlies terechtkomen.

Hoe vaak komt het voor?

In België zijn er jaarlijks ongeveer 2500 nieuwe gevallen van hoofd- en halskanker. Deze kanker komt vooral voor bij mannen ouder dan 50 jaar. In 2011 was het zelfs de vierde meest voorkomende kanker bij mannen.
Bij vrouwen zien we een totaal ander patroon. Hoofd- en halskanker komt bij hen niet in de top tien voor. De laatste jaren is er echter wel een stijging van het aantal hoofd- en halstumoren bij vrouwen.
We stellen een stijgend aantal hoofd- en halstumoren vast bij jongere mensen. Een mogelijke verklaring hiervoor is de toename van het aantal besmettingen met HPV.

Hoe kun je het herkennen?

In het begin heb je doorgaans weinig of geen symptomen. Het klachtenpatroon hangt vooral af van de plaats waar de tumor zich ontwikkelt en van de tumorgrootte. Heel lokaal kan men veranderingen zien in mond of keel. Zo kunnen onverklaarbare witte of rode plekken in de mond of keel wijzen op keelkanker. Een van de eerste tekenen is vaak een knobbel in de nek. Langdurige heesheid is eveneens een veelvoorkomend symptoom van keel- of longkanker.
Andere tekenen die kunnen wijzen op een tumor:
- zweertjes en/of bloedingen in de mond die maar niet genezen;
- korst of zweer op de lip die maar niet geneest;
- oorontstekingen op oudere, volwassen leeftijd;
- pijn bij het slikken, die kan uitstralen naar het oor;
- moeilijk slikken;
- knobbeltje in de speekselklier.

Hoe stelt je arts de aandoening vast?

De diagnose van hoofd- en halskanker wordt gesteld door middel van een biopsie. Bij een biopsie wordt een klein deeltje van het letsel in de mond of keelholte weggehaald. Dit stukje onderzoekt men dan verder onder de microscoop. Vaak vraagt de arts nadien nog ander beeldvormend onderzoek aan, zoals een longfoto of een scan.

Wat kun je zelf doen?

Stoppen met roken verkleint de kans op hoofd- en halskanker aanzienlijk. Matig bovendien je alcoholgebruik. Roken en alcohol vormen immers de voornaamste risicofactoren voor hoofd- en halstumoren.
Naast tabak en alcohol is ook HPV (Humaan Papillomavirus) een grote risicofactor voor keelkanker. Een besmetting voorkomen is moeilijk, omdat HPV een wijdverspreid virus is. Je kunt het virus oplopen door geslachtsgemeenschap en orale seks. Het gebruik van een condoom verkleint de kans op besmetting, maar voorkomt het niet helemaal.

Wat kan je arts doen?

Diagnose
Zijn er klachten die wijzen op een tumor, dan zal de arts eerst nagaan wat de klachten veroorzaakt en, indien het om een tumor gaat, welk type kanker het is. Ook de grootte van de tumor wordt onderzocht. Hiervoor zal een neus-keel-oorarts (NKO) met een kleine camera of scoop de neus, keel en oren grondig inspecteren. Is er een vermoeden van kanker, dan word je doorverwezen voor echografisch onderzoek en fijnenaaldbiopsie. Bij fijnenaaldbiopsie neemt men een klein stukje weefsel weg om het te onderzoeken onder de microscoop. Soms vraagt de arts bijkomende beeldvorming aan, zoals een röntgenfoto of scan.

Behandeling
Lokale kankers worden doorgaans chirurgisch behandeld. Hoe vroeger men de diagnose stelt, hoe beter de resultaten van de behandeling. De basisbehandeling is het chirurgisch verwijderen van de tumor. Soms volgt nadien radiotherapie en/of chemotherapie. Bij bepaalde vormen van keelkanker wordt alleen radiotherapie toegepast.
Wanneer de tumor de luchtweg dreigt af te sluiten, kan een tijdelijke opening in de luchtpijp worden gemaakt. Dit noemt men een tracheostomie. Deze ingreep laat toe dat lucht via een buisje rechtstreeks naar de longen kan stromen.

Opvolging
Na de behandeling controleert de arts of de tumor helemaal verdwenen is en/of de tumor wegblijft. Dat doet hij door je regelmatig op controle te laten komen. Hij zal dan beslissen of er een bloedonderzoek of bijkomende beeldvorming moet gebeuren. Mensen die voor keelkanker behandeld zijn, moeten ook regelmatig op controle gaan bij de tandarts. Het kan immers zijn dat de kankerbehandeling de weefsels van de mondholte heeft aangetast. Vooral na chemotherapie of radiotherapie is een goede tandhygiëne van groot belang.

Bronnen

www.ebmpracticenet.be
www.kankerregister.org (m.b.t. voorkomen)
www.rivm.nl (info over HPV)
www.tegenkanker.be/hpv (info over HPV)


Verschenen op 29/10/2014

Bedankt voor je feedback!

Nieuwsbrief

Vul je emailadres in om onze nieuwsbrief te ontvangen.

icoontje van envelop bij invulvelden voor nieuwsbrief