Hiv

Wat is hiv?

Hiv staat voor humaan immuundeficiëntievirus. Het is een virus dat je afweersysteem (immuunsysteem) verzwakt.

Het virus verzwakt je afweer niet meteen, maar na een tijd. Met de juiste medicatie blijft je afweersysteem meestal goed.

Wat doet hiv in je lichaam?

Hiv valt bepaalde witte bloedcellen aan: de CD4-cellen. Dat zijn belangrijke cellen voor ons afweersysteem.

• Het virus dringt deze cellen binnen en vernietigt ze.
• Daardoor daalt het aantal witte bloedcellen in je bloed.
• Je krijgt dan veel vaker infecties.
• Die infecties zijn ernstiger dan bij iemand met een goed afweersysteem.

Hoe krijg je hiv?

Je kan hiv krijgen als het virus in je bloed terechtkomt. Bijvoorbeeld via seks met iemand met hiv die geen medicatie neemt. Lees meer.

Neem je je medicatie goed in? En is er minstens zes maanden geen virus terug te vinden in je bloed? Dan kan je hiv niet doorgeven via seks. Deze boodschap heet N = N (Niet meetbaar = Niet overdraagbaar). Zie verder.

Kan je hiv behandelen?

We kunnen hiv niet genezen, maar met de juiste medicatie kan je het virus wel sterk onderdrukken. Daardoor is hiv een chronische aandoening geworden. De meeste mensen met hiv leven lang en gezond. Je kan dus een normaal leven leiden, relaties hebben en kinderen krijgen, als je dat wil.

Wat als hiv niet behandeld wordt?

Als hiv niet behandeld wordt, kan je afweersysteem na jaren sterk verzwakken. Een hiv-infectie kan dan leiden tot aids (Acquired Immuno Deficiency Syndrome) (zie verder).

Dankzij de huidige behandeling komt aids in België nog maar zelden voor. De behandeling moet wel snel opgestart worden.

Hoe wordt hiv overgedragen?

Er zijn heel wat misvattingen over hoe je hiv kan krijgen.

Hoe wordt hiv overgedragen?

Hiv wordt alleen overgedragen als het virus in het bloed terechtkomt. Hiv kan dus alleen worden doorgegeven in deze situaties:

• Je hebt seks zonder condoom waarbij sperma, voorvocht, vaginaal vocht of anaal vocht in contact komt met de slijmvliezen van de penis, vagina, anus of mond. Hiv is dus een soa (seksueel overdraagbare aandoening).

• Je deelt besmet materiaal, zoals een spuit of naald, bijvoorbeeld voor drugs.
• Een prikongeval met een besmette naald.
• Bloed dat besmet is met hiv komt in contact met een open wonde.
• Als je zwanger bent, kan je het virus doorgeven aan je kind tijdens de zwangerschap, bevalling of borstvoeding.

Hoe wordt hiv niet overgedragen?

HIV wordt niet overgedragen via speeksel, zweet, tranen of urine. Je loopt dus géén risico bij:

• kussen;
• knuffelen;
• een hand geven;
• samen eten;
• dezelfde glazen, bestek of kledij gebruiken;
• hetzelfde toilet gebruiken;
• hoesten of niezen;
• dagelijks contact;
• besmet sperma op een gave huid;
• een insectenbeet.

Hiv wordt niet altijd overgedragen

Hiv is minder besmettelijk dan vaak wordt gedacht. Contact met hiv betekent niet meteen dat je het virus hebt opgelopen. De kans dat het virus wordt doorgegeven hangt af van:

• het type contact;
• hoeveel virus er in het bloed zit. Dat noemen we de virale lading:
  • Hoe meer virus, hoe meer virale lading.
  • Hoe groter de virale lading, hoe meer kans om het virus door te geven.

N = N: Niet meetbaar = Niet overdraagbaar

• 💊 Neem je je hiv-medicatie goed in?
• 🦠 Is er minstens zes maanden geen virus terug te vinden in je bloed? (Dat betekent dat je virale lading niet meetbaar is.)
• 👨‍⚕️ Word je regelmatig opgevolgd door je hiv-zorgteam?

Dan kan je hiv niet doorgeven via seks.

Dat noemen we N = N: Niet meetbaar = Niet overdraagbaar (of: U = U: Undetectable = Untransmittable).

Hoe kan je voorkomen dat je hiv krijgt of doorgeeft?

Gebruik een condoom bij seks

Condooms beschermen goed tegen een infectie met hiv via seks. Er bestaan:

• condooms die je over de penis rolt;
• condooms die je in de vagina of anus inbrengt.

Gebruik steriel materiaal als je drugs gebruikt

Gebruik altijd steriel materiaal en deel het niet met anderen. Bijvoorbeeld:

• bij injecteren: naald, spuit, watje, filter, tourniquet, water, lepeltje;
• bij snuiven: snuifbuisje of rietje.

PrEP: bescherming voordat je risico loopt

PrEP is een pil die hiv voorkomt. Je neemt deze pil in vóór er een risico op overdracht is.

• PrEP wordt aangeboden aan mensen met een verhoogd risico op hiv, bijvoorbeeld:
  • sommige mannen die seks hebben met andere mannen;
  • transgender personen;
  • mensen die sekswerk doen;
  • iemand die drugs injecteert en het materiaal deelt;
  • iemand die zelf geen hiv heeft, maar een partner heeft met hiv bij wie de virale lading nog meetbaar is.
    
• Je krijgt PrEP op voorschrift.
• Je wordt regelmatig opgevolgd in een hiv-referentiecentrum.
• Je ziekenfonds betaalt PrEP terug onder bepaalde voorwaarden.
• PrEP beschermt tegen hiv, niet tegen andere soa’s. Condooms blijven dus nuttig.

PEP: noodbehandeling na een mogelijk risico

Ben je mogelijk in contact gekomen met hiv? Bijvoorbeeld door seks zonder condoom of door een prikongeval? Dan bestaat er PEP. Dat is een noodbehandeling met medicijnen die de kans op hiv verkleint.

• Start zo snel mogelijk met PEP: binnen 72 uur, liefst binnen 24 uur.
• Neem meteen contact op met een hiv-referentiecentrum of ga naar de spoeddienst (bij voorkeur van een ziekenhuis met een hiv-referentiecentrum).
• PEP is gratis.
• De behandeling duurt meestal vier weken.

Zwangerschap

Ben je zwanger of wil je zwanger worden? Met goede begeleiding is de kans op overdracht naar je baby heel klein.

Borstvoeding wordt meestal afgeraden.

Bespreek je wensen met je zorgverleners. Zij bekijken met jou wat de veiligste opties zijn.

Hoe kan je hiv herkennen?

Hiv verloopt in fases. Hieronder staan de klachten die in elke fase kunnen voorkomen. Als je op tijd met medicatie start, krijg je deze klachten meestal niet.

Eerste fase (infectiefase)

De eerste symptomen van een hiv-infectie beginnen in de eerste maanden na de besmetting. Maar niet iedereen krijgt klachten.

Of je nu klachten hebt of niet, de hoeveelheid virus in je bloed (de virale lading) is hoog. Je kan het virus dan makkelijker doorgeven.

Je kan in deze fase klachten hebben die op griep lijken:

• koorts;
• vermoeidheid;
• hoofdpijn;
• diarree;
• ‘s nachts zweten;
• gebrek aan eetlust;
• gewichtsverlies;
• (soms) gezwollen lymfeklieren;
• (soms) huiduitslag (kleine bultjes);

De klachten kunnen vanzelf weer weggaan. Soms heb je daarna zelfs jarenlang geen klachten.

Latere fase

Na de infectiefase kan je enkele maanden of jaren (soms meer dan tien jaar) geen klachten hebben. Dat komt omdat het lichaam probeert de hiv-infectie onder controle te houden. Daardoor merken sommige mensen niet dat ze het virus hebben.

Het virus verspreidt zich ondertussen verder in je lichaam. Je afweersysteem wordt zwakker en zwakker. Je krijgt infecties waar je normaal weinig last van hebt.

Mogelijke klachten zijn:

• gewichtsverlies;
• koorts die meerdere weken duurt;
• aanhoudende diarree;
• een infectie door het herpes zostervirus (gordelroos of zona);
• infecties van de luchtwegen;
• een schimmelinfectie in de slokdarm of mond;
• huiduitslag.

Aids-fase

Zonder medicijnen kan een hiv-infectie na tien tot vijftien jaar tot aids leiden. Aids is het vergevorderde en laatste stadium van een hiv-infectie. Het hiv-virus heeft dan het aantal witte bloedcellen zo sterk verminderd dat je afweersysteem je niet meer kan beschermen tegen andere ziektekiemen (virussen, bacteriën of schimmels).

Je krijgt steeds vaker infecties of andere ziektes die normaal gezien goed te behandelen zijn, maar bij aids gevaarlijk en soms levensbedreigend zijn:

• een schimmelinfectie in de slokdarm of mond;
• een longontsteking (typisch veroorzaakt door een schimmel);
• tuberculose;
• een hersenvliesontsteking;
• wijnrode of paarse vlekken of tumoren op de huid, het gehemelte of het tandvlees (het Kaposi-sarcoom).

Testen op hiv

Een hiv-test is de enige manier om zeker te weten of je hiv hebt.

• Een hiv-test gebeurt via een bloedafname.
• De test kan anoniem gebeuren.
• Gebruik condooms zolang je wacht op het resultaat van je test.

Wanneer is een hiv-test nuttig?

Heb je klachten die door hiv kunnen komen? Had je onbeschermde seks (zonder condoom of PrEP)? Of denk je dat je op een andere manier in contact kwam met hiv? Laat je dan testen.

• Heb je klachten?
  • Dan kan je je meteen laten testen. 
  • Wordt er geen hiv gevonden? Dan doe je na zeven weken nog een test. Soms is hiv namelijk nog niet meteen zichtbaar in het bloed, ook al is het virus al aanwezig.

• Heb je geen klachten?
  • Dan kan je je vanaf twee weken na de laatste keer seks zonder condoom laten testen. 
  • Is die test negatief? Dan doe je zeven weken na het seksueel contact nog een test.

Testen bij zwangerschap

Bij een zwangerschap stelt je arts altijd een hiv-test voor. Is de test positief? Dan kan de zwangerschapsopvolging worden aangepast om het risico op overdracht naar de baby te verkleinen.

Waarom laat je je best testen?

Weten of je hiv hebt, maakt het mogelijk om:

• het risico te verkleinen dat je het virus doorgeeft aan iemand anders;
• snel met een behandeling te starten, zodat je niet ziek wordt.

Waar kan je je laten testen?

In Vlaanderen kan je een hiv-test laten doen:

• bij je huisarts;
• in het ziekenhuis;
• in een hiv-referentiecentrum (bijvoorbeeld het Instituut voor Tropische Geneeskunde);
• in een gespecialiseerd testcentrum (bijvoorbeeld voor sekswerkers).

Er bestaat ook een hiv-zelftest. Die koop je in de apotheek of online.

• Niet alle online testen zijn even goed. Je koopt de test dus best bij een erkende online apotheek.
• Een zelftest is pas betrouwbaar vanaf drie maanden na een risicocontact.
• Is je zelftest negatief en is het meer dan drie maanden geleden dat je een risicocontact had? Dan heb je geen hiv.
• Is je zelftest positief? Dan is het resultaat nog niet zeker. Maak een afspraak bij je arts. Die zal bloed afnemen om het resultaat te bevestigen.

Hoe verloopt een hiv-test bij je arts?

Je arts of verpleegkundige zal een beetje bloed afnemen en opsturen naar het labo.

Je arts legt uit wat de mogelijke resultaten zijn en wat de mogelijke gevolgen daarvan zijn. Je arts kan je ook aanraden om je te laten testen op andere seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s).

In het labo wordt nagegaan of er hiv in je bloed zit. Is de test positief? Dan doet het labo een tweede test ter controle. Is die test ook positief, dan is het zeker dat je hiv hebt.

Je arts geeft je het resultaat na ongeveer een week.

Je toestemming is altijd nodig om een hiv-test te laten uitvoeren. Als je de test weigert, kan je arts met jou bespreken wat de mogelijke gevolgen zijn van langer wachten om te weten of je hiv hebt.

Wat als de test negatief is?

Je arts:

• herhaalt hoe je je kan beschermen tegen een hiv-infectie;

• legt uit of je de test best opnieuw doet:
  • Een hiv-test is niet meteen positief na besmetting, maar pas na enkele weken.
  • Als je vóór die tijd een bloedafname liet doen en de test negatief was, zal je arts aanraden om de test zeven weken na het risicocontact opnieuw te doen.

Wat als de test positief is?

Je arts:

• informeert je over de infectie, het verloop en de behandeling;

• neemt de tijd om naar je te luisteren en je vragen te beantwoorden;

• vraagt je om je vroegere sekspartners te contacteren, zodat ze zich kunnen laten testen. Je kan met je arts bespreken hoe je dit het best aanpakt. Dat kan via een persoonlijk gesprek, maar er bestaan ook manieren om mensen anoniem te waarschuwen:
  • een anonieme brief die je arts verstuurt;
  • een anoniem sms-bericht of e-mail via de website Partneralert.be.

• informeert je over de verschillende manieren om je sekspartners te beschermen;

• kan je de contactgegevens geven van organisaties en zelfhulpgroepen die je verder kunnen informeren en ondersteunen.

Wat kan je arts of zorgverlener doen?

Krijg je te horen dat je hiv hebt? Dan verwijst je arts je door naar een gespecialiseerd centrum voor de behandeling van hiv: een hiv-referentiecentrum. Zo kan je snel met een behandeling starten.

Wat is een hiv-referentiecentrum?

Een hiv-referentiecentrum (HRC) is een gespecialiseerd centrum waar mensen met hiv terechtkunnen voor hun behandeling en begeleiding. 

Je wordt er geholpen door een team van verschillende zorgverleners, zoals artsen, verpleegkundigen, psychologen, diëtisten, seksuologen en maatschappelijk werkers. 

• Het zorgteam bekijkt samen met jou wat je nodig hebt. 
• Je wordt regelmatig opgevolgd, vaak minstens twee keer per jaar. Je zorgteam spreekt met jou af wat past bij jouw situatie.
• Als je toestemming geeft, houdt het HRC je huisarts op de hoogte van je behandeling.
• Heb je een soa-test of PrEP-voorschrift nodig? Daarvoor kan je ook terecht in je HRC.
• Heb je nood aan een gesprek? Een hiv-diagnose kan veel emoties oproepen, zoals angst, verdriet of schaamte. Dat is normaal. Je kan ondersteuning krijgen via je zorgteam.

Medicatie

Elke persoon met hiv komt in aanmerking voor antiretrovirale therapie (ART). Dat is een behandeling met medicatie die het virus afremt.

Meestal moet je elke dag een tablet innemen. Er bestaat ook medicatie om in te spuiten. Je krijgt dan om de twee maanden een spuit.

Door de medicatie stijgt het aantal witte bloedcellen en blijft je afweersysteem goed.

Bijwerkingen

Je kan bijwerkingen krijgen, vooral in het begin. Vaak zijn ze mild en gaan ze over.

Heb je last van de bijwerkingen? Praat erover met je zorgteam. Meestal bestaat er een ander schema dat beter bij je past.

Waarom is het belangrijk om je medicatie juist te nemen?

Hiv kan momenteel nog niet genezen worden. Om te zorgen dat de behandeling goed werkt, is het belangrijk dat je je medicatie levenslang, ononderbroken en juist inneemt.

Als je de medicatie elke dag en juist inneemt:

• kan je langer en gezonder leven;
• verklein je de kans om hiv door te geven bij seks (N = N);
• verklein je de kans om hiv door te geven aan je baby tijdens de zwangerschap.

Terugbetaling

Als je wordt opgevolgd in een hiv-referentiecentrum, wordt de behandeling volledig terugbetaald door je ziekenfonds.

Ben je niet (goed) in orde met je ziekenfonds of is toegang tot medicatie moeilijk? Een hiv-referentiecentrum kan mee zoeken naar oplossingen, zodat je toch met de behandeling kan starten.

Wat kan je apotheker doen?

Je apotheker:

• bezorgt je je hiv-medicatie;
• kan je uitleggen hoe en wanneer je je medicatie neemt;
• informeert je over bijwerkingen en wat je kan doen als je er last van hebt;
• kijkt na of je hiv-medicatie veilig gecombineerd kan worden met andere geneesmiddelen of supplementen.

Door naar dezelfde apotheek te gaan, kan je apotheker je behandeling beter opvolgen en ondersteunen.

Apothekers zijn gebonden aan het beroepsgeheim. Je kan dus vertrouwelijk met je apotheker spreken.

Leven met hiv

• 💊 Neem je medicatie elke dag op hetzelfde tijdstip:
  • Je moet de medicatie de rest van je leven nemen.
  • Voel je je niet goed bij de behandeling of vind je het soms moeilijk om je medicatie in te nemen? Praat erover met je arts of apotheker. Samen kunnen jullie zoeken naar een oplossing die voor jou werkt.

• 🗣️ Praat erover:
  • Praat met mensen die dicht bij je staan over wat je meemaakt.
  • Aarzel niet om advies te vragen aan zorgverleners die je kent.
  • Er bestaan ook zelfhulpgroepen die je kunnen ondersteunen.

• 🫂 Zorg voor jezelf:
  • Eet gezond en beweeg.
  • Rook je? Probeer dan te stoppen.
  • Wees voorzichtig met alcohol en drugs.
  • Omring je met mensen bij wie je je veilig voelt en die je vertrouwt.

• 👩‍⚕️Laat je regelmatig opvolgen door je arts.

Wat kan je doen als iemand die je kent hiv heeft?

• Blijf met elkaar omgaan zoals je gewend bent: Je kan iemand met hiv gerust knuffelen of kussen. Dat is veilig. Hiv wordt niet overgedragen via dagelijks contact.

• Informeer je goed: Leer hoe hiv wordt overgedragen en hoe niet. Zo vermijd je onnodige angst en misverstanden.

• Bied steun: Leven met hiv kan emotioneel zwaar zijn. Luister, toon begrip en wees er voor de persoon.

• Respecteer de privacy: Laat de persoon zelf kiezen aan wie die vertelt dat die hiv heeft.

• Moedig behandeling aan: Met de juiste medicatie kan iemand met hiv gezond leven en het virus niet doorgeven.

• Praat open over vragen of zorgen: Heb je vragen over risico’s of seks? Bespreek die met elkaar of met een zorgverlener.

Meer weten?

• Allesoverseks.be:
  • info over leven met hiv
  • info over PrEP
  • info over PEP
  • vind een hiv-referentiecentrum in je buurt

• Partneralert: via deze website kan je anoniem je bedpartner(s) laten weten dat je een soa hebt.

• Wanda: Ga je op reis naar een land waar hiv vaker voorkomt? Volg dan de tips op deze website.

Patiëntenverenigingen en zelfhulpgroepen

• Positief Contact: lotgenotencontact voor mensen met hiv

Bronnen

• www.ebpnet.be
• HIV in adults. BMJ Best Practice. Okt 2025.
• Sensoa. Leven met hiv. Geraadpleegd mrt 2026.
• Overview of HIV Infection. DynaMed. EBSCO Information Services. Geraadpleegd aug 2024.
• Aanvraag van laboratoriumtests – deel 1. Worel. Jan 2026. (www.worel.be)
• Richtlijn zorg voor patiënten met hiv in de eerste lijn. Worel. Mei 2023. (www.worel.be)
• Centers for Disease Control and Prevention. Geraadpleegd aug 2017.
• Het soa-consult. NHG. Jan 2025.
• BCFi. Geraadpleegd mrt 2026.
• Sciensano. Hiv en aids. Geraadpleegd aug 2024.
• World Health Organization. HIV. Geraadpleegd aug 2024.
• KCE. Aanpak van SOA's door de eerste lijn. Geraadpleegd aug 2024.