gezondheid en wetenschap

Urine-incontinentie bij ouderen

Wat is het?

Onder urine-incontinentie verstaan we onvrijwillig verlies van urine, door welke oorzaak ook. Het heeft bij ouderen vaak een grote impact op de levenskwaliteit. Hoewel er goede behandelingen voorhanden zijn, is het vaak een moeilijk thema om over te praten.
Er bestaan verschillende soorten urine-incontinentie:
- bij urge-incontinentie is er een plotse drang om te plassen (urgency) waardoor je soms te laat op het toilet geraakt.
- bij stressincontinentie kan er wat urineverlies zijn tijdens lichamelijke inspanningen of belasting, en bij verhoogde druk zoals plotse schokken, hoesten, niezen, lachen of persen.
- we spreken van gemengde incontinentie wanneer urge- en stressincontinentie samen voorkomen.
- bij overloopincontinentie kan de blaas niet meer goed geledigd worden (bvb. door een vergrote prostaat) en loopt ze door de grote druk letterlijk over.
Ongewild urineverlies kan het gevolg zijn van normale veranderingen in het verouderingsproces zoals uitdroging van de slijmvliezen in de vagina en plasbuis, verzwakking van de bekkenbodemspieren, vergroting van de prostaat…, maar kan ook te wijten zijn aan andere factoren zoals sommige aandoeningen van het zenuwstelsel, depressie, diabetes, urineweginfectie, bepaalde medicijnen zoals vochtafdrijvers en kalmeermiddelen, enz.

Hoe vaak komt het voor?

Boven de 70 jaar heeft meer dan de helft van de vrouwen en ongeveer een kwart van de mannen last van onvrijwillig urineverlies. Bij mannen gaat het meestal om urge-incontinentie. Stressincontinentie komt vaak voor bij vrouwen en is zeldzaam bij mannen, behalve na een heelkundige ingreep in het kleine bekken, zoals een prostaatoperatie. De meest voorkomende vorm van urineverlies bij vrouwen is de gemengde incontinentie.

Hoe kun je het herkennen?

Bij urge-incontinentie voel je een plots opkomende plasdrang. Je hebt het gevoel dat je absoluut niet kunt wachten, en dat je onmiddellijk naar het toilet moet. Dat kan gepaard gaan met vaak plassen van kleine hoeveelheden (pollakisurie) en met herhaaldelijk nachtelijk plassen (nycturie). In dat geval spreken we van een overactieve blaas.
Bij stressincontinentie treedt het urineverlies op tijdens een inspanning (lopen of sporten) en bij drukverhogende handelingen zoals het heffen van een zwaar gewicht of bij plotse schokken als je met de auto over een putje rijdt, of bij hoesten of niezen.
Bij overloopincontinentie heb je af en toe urineverlies, ogenschijnlijk zonder reden. Je kunt wel wat drang of pijn in de onderbuik voelen, omdat de blaas gespannen staat.

Hoe stelt je arts de diagnose?

Je arts zal je voorstellen om gedurende enkele dagen tot twee weken een plasdagboek bij te houden. Op basis van je klachten en het moment van het urineverlies kan het soort incontinentie doorgaans worden vastgesteld.
Een urineonderzoek kan de aanwezigheid van een infectie uitsluiten.
De arts zal ook je onderhoudsmedicatie bekijken. Bij aanhoudende klachten zal hij je misschien verwijzen naar een uroloog. Die gaat in je blaas kijken (cystoscopie), de inhoud van de blaas meten en bij mannen ook een prostaatonderzoek doen.
Voor vrouwen in de menopauze kan een gynaecologisch onderzoek aangewezen zijn.

Wat kun je zelf doen?

Bij stressincontinentie kun je de bekkenbodemspieren trainen. De kinesitherapeut kan je hiervoor oefeningen aanleren. Ook het onderbreken van de plas kan een oefening zijn.
Probeer in geval van urge-incontinentie de plas uit te stellen, eerst 5 minuten en dan geleidelijk tot 15 minuten. Vaak helpt het om zittend op het toilet de plas op te houden tot de aandrang verdwenen is.
Ouderen met een overactieve blaas kunnen baat hebben bij plastraining. Hierbij oefen je om de plas uit te stellen, en om op vaste tijdstippen naar het toilet te gaan. De intervallen worden geleidelijk verlengd. Het doel is om een soort plasroutine en plasconditionering aan te leren. Tracht vochtinname ’s avonds te beperken, bijvoorbeeld niet meer drinken na 18 uur. Overgewicht verergert de aandoening; probeer in dat geval wat af te vallen.
Meer lichaamsbeweging en een beter algemeen functioneren hebben doorgaans een goed effect op de blaascontrole.

Wat kan je arts doen?

De arts zal eerst je medicatie bekijken en zo nodig aanpassen. Plaspillen bvb. kunnen op een ander tijdstip van de dag worden genomen. Van bestaande ziekten (bvb. diabetes) wordt de behandeling op punt gesteld. Er gebeurt steeds een urineonderzoek om een infectie uit te sluiten.
Is het probleem met deze maatregelen niet opgelost, dan zal de arts een specifieke behandeling voor de incontinentie overwegen:
- bij overactieve blaas die gepaard gaat met urge-incontinentie kan de therapie uit medicijnen bestaan. De geneesmiddelen zijn echter vrij duur, hebben vervelende bijwerkingen (droge mond, obstipatie, bloeddrukdaling, geheugenstoornissen en verwardheid) en het effect ervan is onzeker. Daarom dienen ze met grote voorzichtigheid te worden gebruikt. Bij een vergrote prostaat gebruikt men medicijnen die het volume van de prostaat doen afnemen of de doorgang doorheen de prostaat ontspannen. In geval van een fors vergrote prostaat verkleint men het prostaatvolume chirurgisch. Bij vrouwen kunnen de symptomen worden verlicht met lokale vaginale vrouwelijke hormonen. Ze helpen de uitgedroogde slijmvliezen te herstellen.
- bij stress- en gemengde urine-incontinentie bij vrouwen kan via een beperkte chirurgische ingreep een klein netje worden ingebracht juist onder de blaas. Dat wordt meestal goed verdragen. Medicatie is hier minder op zijn plaats.
- bij overloopincontinentie is het belangrijk om de eventuele obstructie (bvb. vergrote prostaat bij mannen, verzakking bij vrouwen, forse obstipatie) op te lossen. In afwachting kan de blaas geledigd worden met een katheter.
Voor het overige bestaan er op de markt incontinentieverbanden en -broekjes van goede kwaliteit. Mannen kunnen hun heil vinden in opvangzakjes.

Bronnen

www.ebmpracticenet.be
www.nhg.org/standaarden/samenvatting/incontinentie-voor-urine
www.bcfi.be

verschenen op 18/09/2015

Bedankt voor je feedback!

Nieuwsbrief

Vul je emailadres in om onze nieuwsbrief te ontvangen.

icoontje van envelop bij invulvelden voor nieuwsbrief