Wat is botontkalking?
Botontkalking maakt je botten minder sterk. Daardoor breken ze gemakkelijker. Een ander woord voor botontkalking is osteoporose.
- Je botten vernieuwen zich heel de tijd. Oud bot wordt afgebroken en nieuw bot wordt aangemaakt.
- Als je ouder wordt, neemt de afbraak van bot toe. Daardoor worden je botten brozer.
- Je hebt dan meer kans op breuken, vooral van de heupen, polsen en ruggenwervels. Je ruggenwervel kan erdoor inzakken.
Hoe vaak komt botontkalking voor?
Bij ongeveer 5 op de 100 vrouwen en 1 op de 100 mannen is botontkalking vastgesteld. Het echte aantal ligt waarschijnlijk hoger, omdat veel mensen niet weten dat ze botontkalking hebben.
Bij wie komt botontkalking het meest voor?
Vrouwen krijgen vaker last van botontkalking dan mannen, vooral na de menopauze. Omwille van de hormonale veranderingen tijdens de menopauze wordt het bot dan sneller afgebroken.
De kans op botontkalking stijgt ook sterk met de leeftijd:
- Bij vrouwen vanaf 50 jaar
- Bij mannen vanaf 65 jaar.
Van alle mensen van 50 jaar en ouder die een botbreuk oplopen, heeft ongeveer 1 op de 3 botontkalking.
Andere risicofactoren
Je kans op botontkalking is ook groter als je bijvoorbeeld:
- eerder een bot hebt gebroken na een kleine val of stoot;
- een laag lichaamsgewicht hebt;
- weinig beweegt;
- rookt;
- veel alcohol drinkt;
- een moeder hebt die een heup heeft gebroken;
- lange tijd cortisone gebruikt;
- een aandoening hebt die je botten kan verzwakken, zoals reumatoïde artritis, diabetes of een te snel werkende schildklier.
| Wist je dat? Het expertisecentrum voor Val- en fractuurpreventie Vlaanderen ontwikkelde enkele praktische tools om je valrisico onder de loep te nemen. Doe de test en ontdek of jij als 65-plusser meer kans hebt om te vallen én wat je eraan kan doen. |
Hoe kan je botontkalking herkennen?
Botontkalking zelf geeft geen klachten. Vaak merk je er pas iets van wanneer je een bot breekt. Geen pijn hebben, betekent dus niet dat je geen botontkalking hebt.
Een breuk kan ontstaan na een kleine val of stoot die normaal geen botbreuk zou veroorzaken.
Een voorbeeld is een gebroken wervel in je rug door een kleine val of stoot. Die kan:
- rugpijn geven;
- ervoor zorgen dat je kleiner wordt;
- je rug krommer maken.
Maar vaak merk je niets van een gebroken wervel.
Wanneer een arts contacteren?
📞 Maak een afspraak met je huisarts in deze situaties:
- Je valt vaak of bent gevallen zonder te weten waarom.
- Je voelt je onzeker tijdens het wandelen.
- Je hebt moeilijkheden met je evenwicht.
- Je krijgt plots veel rugpijn.
- Je hebt een nieuwe botbreuk.
Hoe stelt je arts botontkalking vast?
Je arts schat eerst in hoe groot je kans op een botbreuk is.
💬 Hij of zij vraagt bijvoorbeeld naar:
- eerdere botbreuken;
- botbreuken in je familie;
- of je soms valt;
- medicatie die je gebruikt;
- roken en alcohol;
- aandoeningen die je botten kunnen verzwakken.
🔎 Je arts controleert ook je lengte en gewicht. Daarnaast gaat die na hoe goed je beweegt en hoe je evenwicht is.
📏 Botdichtheidsmeting
Heb je meer kans om een bot te breken? Dan kan je arts een botdichtheidsmeting (DXA of botdensitometrie) voorstellen. Dat radiologisch onderzoek meet hoe stevig je botten zijn. Het onderzoekt vooral botontkalking van je rug en heupen.
Je arts kan tegelijkertijd ook nagaan of er gebroken wervels zijn door een wervelhoogtemeting.
De stralingsdosis is hier lager dan bij een gewone röntgenfoto.
🩸 Bloedonderzoek
Er bestaan geen labotests om de diagnose van botontkalking te stellen. Een bloedonderzoek kan wel helpen om een mogelijke onderliggende oorzaak te achterhalen, zoals bijvoorbeeld een verminderde werking van je nieren of een probleem met je schildklier.
Wat kan je zelf doen?
Je kan zelf verschillende dingen doen om:
- je botten zo sterk mogelijk te houden;
- je kans op vallen te verkleinen.
Met een gezonde levensstijl kom je al ver. Dat houdt bijvoorbeeld in dat je genoeg beweegt en gezond eet.
🚶🏽♀️➡️Beweeg genoeg
Probeer elke week minstens 2,5 uur te bewegen, verspreid over meerdere dagen. Beweging helpt om je botten sterk te houden en botverlies te beperken.
- Hoe jonger je start, hoe beter. Bewegen tijdens je jeugd helpt om sterke botten op te bouwen. Maar ook op latere leeftijd blijft bewegen belangrijk.
- Kies voor activiteiten waarbij je je eigen lichaamsgewicht draagt, zoals stevig wandelen, tennissen of dansen. Door de belasting op je botten versterk je ze. Zwem of fiets je graag? Blijf dat zeker doen. Het is goed voor je hart, je conditie en je spieren. Wil je ook je botten sterker maken, combineer het dan met activiteiten waarbij je op je benen staat.
- Doe ook spierversterkende oefeningen, bijvoorbeeld met gewichten of elastieken.
- Oefeningen voor je evenwicht, zoals tai chi, helpen om vallen te voorkomen.
- Heb je last van botontkalking of ben je bang om te vallen? Vraag dan advies aan je arts of kinesist over welke oefeningen voor jou geschikt zijn.
- Vind je het moeilijk om genoeg te bewegen? Laat je dan begeleiden door een kinesist.
🥦 Eet gezond, met genoeg calcium
Calcium is belangrijk voor sterke botten. Probeer genoeg calcium uit je voeding te halen. Goede bronnen van calcium zijn bijvoorbeeld:
- melk, yoghurt en kaas;
- plantaardige alternatieven waaraan calcium is toegevoegd (bijvoorbeeld soja-yoghurt);
- sommige groenten en peulvruchten (bijvoorbeeld broccoli of bonen);
- noten en zaden (bijvoorbeeld amandelen of sesamzaad);
- vissoorten waarvan je de graatjes mee opeet, zoals sardienen.
Wil je graag gezond eten met voldoende calcium, maar weet je niet hoe? Vraag dan advies aan een diëtist.
Heb je last van botontkalking? Bespreek dan met je arts of je voldoende calcium binnenkrijgt via je voeding. Een calciumsupplement is niet voor iedereen nodig.
Wist je dat? |
☀️Vitamine D
Je hebt vitamine D nodig om calcium uit je voeding op te nemen. De belangrijkste bronnen van vitamine D zijn:
- zonlicht: kom genoeg buiten;
- voeding, zoals vette vis en zuivelproducten verrijkt met vitamine D.
Bij botontkalking kan je arts soms een vitamine D-supplement adviseren. Zeker als je te weinig vitamine D hebt of weinig buitenkomt, bijvoorbeeld omdat je in een woonzorgcentrum woont. Bespreek met je arts of een supplement nuttig is, maar neem niet op eigen initiatief hoge dosissen supplementen.
| Wist je dat? Je hebt maar weinig zonlicht nodig om voldoende vitamine D aan te maken. Enkele keren per week een kwartiertje in de zon volstaat. Vergeet niet je te beschermen tegen de zon met bijvoorbeeld zonnecrème. |
🚭 Rook niet
Probeer te stoppen met roken. Roken zorgt voor meer botontkalking.
❗🍷 Beperk alcohol
Hoe minder alcohol je drinkt, hoe beter voor je botten. Alcohol verzwakt je botten en vergroot je kans op vallen, en dus ook de kans op een botbreuk. Drink je alcohol? Hou het dan bij een paar glazen per week en plan regelmatig dagen zonder alcohol.
⚠️ Voorkom vallen
- Voorkomen is beter dan genezen. Heb je een grotere kans om te vallen? Dan kunnen kleine aanpassingen al helpen:
- Zorg voor genoeg verlichting.
- Verwijder dingen waarover je gemakkelijk kan struikelen, zoals tapijten.
- Draag schoenen die goed passen en voldoende grip geven.
- Soms kan een loophulpmiddel zoals een wandelstok of een rollator je meer zekerheid geven.
- Word je vaak duizelig als je rechtstaat? Bespreek dat dan met je arts.
- Neem je verschillende medicijnen? Vraag dan aan je arts of apotheker of die je kans op vallen verhogen. Sommige medicijnen, zoals slaap-en kalmeermiddelen, verhogen die kans.
- Laat je ogen regelmatig nakijken. Als je minder goed ziet, heb je meer kans om te vallen.
- Ben je al meermaals gevallen of voel je je onzeker tijdens het wandelen? Bespreek dat met je arts.
Wat kan je arts of zorgverlener doen?
Het doel van de behandeling van botontkalking is breuken voorkomen, vooral van de heupen en wervelkolom. Bespreek met je zorgverlener wat je kan doen om je kans op vallen en botbreuken zo klein mogelijk te houden.
🧘🏻Valpreventie en beweegadvies
- Heb je een grotere kans om te vallen? Bekijk dan samen met je arts of verpleegkundige wat je kan doen om de kans te verkleinen.
- Soms verwijst je arts je naar een kinesist. Samen zoek je oefeningen die bij jou passen om je spieren te versterken en je evenwicht te verbeteren. Zo kan je met vertrouwen blijven bewegen.
🧀☀️Calcium en vitamine D
Je arts bekijkt samen met jou of je genoeg calcium en vitamine D binnenkrijgt. Is dat niet het geval? Dan bespreek je hoe je dat kan aanvullen, bijvoorbeeld via je voeding of met een supplement.
Hoeveel calcium je via een supplement nodig hebt, hangt af van hoeveel je al uit je voeding haalt. Eet je veel zuivel? Dan heb je vaak geen of minder supplement nodig.
Gebruik je lange tijd cortisone? Bespreek dan met je arts of je extra calcium en vitamine D nodig hebt.
💊Medicatie
Is je kans op botbreuken hoog? Dan zijn calcium- en vitamine D-supplementen meestal niet meer genoeg. Je arts zal dan medicatie voor botontkalking voorstellen die je kans op een breuk verkleint.
Bisfosfanaten zijn meestal de eerste keuze.
- Ze remmen de afbraak van bot.
- Je neemt ze als tablet of krijgt ze via een infuus.
- Als tablet kan het de slokdarm irriteren. Neem het daarom zoals voorgeschreven: ’s ochtends op een lege maag met een groot glas leidingwater. Blijf daarna 30 minuten rechtop zitten of staan.
- Wacht ook 30 minuten voor je eet, drinkt of andere medicijnen inneemt. En ga niet meteen liggen.
Als een bisfosfonaat niet geschikt is, zijn er andere mogelijkheden. Voorbeelden zijn denosumab en minder vaak gebruikte medicijnen die de aanmaak van bot stimuleren.
Welke behandeling het meest geschikt is, hangt onder meer af van:
- je leeftijd;
- je kans op breuken;
- andere aandoeningen;
- eerdere behandelingen.
Bespreek met je arts en/of apotheker de voordelen en mogelijke nadelen van de behandeling.
De behandeling duurt meestal 5 jaar. Daarna bekijkt je arts samen met jou of je ermee stopt of nog een tijd doorgaat.
⚠️Stop de behandeling nooit zonder overleg met je arts. Bespreek met je arts of je de behandeling na verloop van tijd moet voortzetten, aanpassen of kan stopzetten. |
⚠️Ga voor de start van je behandeling steeds langs bij de tandarts voor een controle van je gebit. Een zeer zeldzame bijwerking van sommige medicijnen tegen botontkalking is dat een stuk kaakbot afsterft. Dat gebeurt bij ongeveer 1 op de 100.000 mensen die deze medicijnen nemen. Het risico is groter als je gebit niet gezond is. |
📞Maak een afspraak met je huisarts als:
- je bijwerkingen hebt van je medicijnen tegen botontkalking;
- je pijn aan je kaak, bovenbeen of heup krijgt tijdens de behandeling;
- het je niet lukt om je medicijnen op de juiste manier in te nemen.
Meer weten?
- Thuisarts
- Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen
- Test je valrisico
- Gebruik je medicijnen? Zoek eenvoudig betrouwbare informatie op FarmaInfo.